अनोळखी कॉलरचे नोंदणीकृत नाव आता मोबाइल स्क्रीनवर दिसणार, १ नोव्हेंबरपासून नवी सुविधा

नवी दिल्ली: अनोळखी नंबरवरून फोन आला की तो कोणाचा असेल याचा अंदाज बांधत बसावे लागते. ही अडचण आता कमी होण्याची शक्यता आहे. १ नोव्हेंबर २०२६ पासून देशभरातील मोबाइल वापरकर्त्यांना कॉल करणाऱ्याच्या नंबरसोबत त्याचे नोंदणीकृत नावही दिसू लागेल. कॉलिंग नेम प्रेझेंटेशन (CNAP) या नव्या दूरसंचार सुविधेमुळे हे शक्य होणार आहे.

ही व्यवस्था दूरसंचार विभागाच्या (DoT) निर्देशांनुसार आणली जात आहे. कॉल कोण करतोय हे ओळखणे सोपे व्हावे, तसेच स्पॅम कॉल, दुसऱ्याच्या नावाने केले जाणारे कॉल आणि फोनवरून होणारी फसवणूक यांना आळा बसावा, असा तिचा उद्देश आहे.

आतापर्यंत अनोळखी कॉल करणाऱ्याची ओळख पटवण्यासाठी बहुतेक वेळा Truecaller सारख्या तिसऱ्या पक्षाच्या अॅपवर अवलंबून राहावे लागत होते, किंवा नंबर ऑनलाइन शोधून तपासावा लागत होता. CNAP मध्ये मात्र कॉल करणाऱ्याचे नाव थेट दूरसंचार नेटवर्कमधून दाखवले जाईल. तो नंबर समोरच्याच्या फोनमध्ये सेव्ह केलेला नसला तरी नाव दिसेल.

ही सुविधा कशी चालेल, याबद्दल सांगायचे तर सिमकार्ड नोंदणी आणि केवायसी प्रक्रियेच्या वेळी मोबाइल कनेक्शनला जोडले गेलेले नाव कॉल येताना समोरच्याच्या स्क्रीनवर दिसेल.

या सुविधेची मुख्य वैशिष्ट्ये अशी आहेत. अनोळखी कॉल करणाऱ्यांचे नोंदणीकृत ग्राहक नाव त्यांच्या मोबाइल नंबरसोबत दिसेल. फोनच्या कॉन्टॅक्ट लिस्टमध्ये सेव्ह केलेली नावे पूर्वीप्रमाणेच दिसत राहतील. सुविधा आपोआप सुरू होईल, त्यामुळे ग्राहकांना कोणतेही अॅप डाउनलोड करावे लागणार नाही किंवा वेगळी नोंदणी करावी लागणार नाही. सुरुवातीला ही सेवा 4G आणि 5G नेटवर्कवर मिळेल, तर जुन्या नेटवर्कवरील अंमलबजावणीचा विचार स्वतंत्रपणे केला जाईल.

यामुळे Truecaller सारख्या अॅपची गरज संपेल का, असा प्रश्न पडू शकतो. नाव ओळखण्यापुरत्या मूलभूत कामासाठी तिसऱ्या पक्षाच्या अॅपवरील अवलंबित्व या सुविधेमुळे कमी होऊ शकते. लोकांकडून जमवलेल्या माहितीवर चालणाऱ्या डेटाबेसपेक्षा वेगळे, CNAP कॉल करणाऱ्याचा तपशील दूरसंचार कंपन्यांच्या ग्राहक नोंदींमधून घेईल.

मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवायला हवी. स्क्रीनवर नोंदणीकृत नाव दिसले म्हणजे तो कॉल खरा किंवा सुरक्षित असतोच, असे नाही. फसवणूक करणारे अधिकृत किंवा हॅक झालेली मोबाइल कनेक्शन वापरूनही लोकांना फसवू शकतात.

खासगीपणाच्या बाबतीतही दूरसंचार विभागाने काही सुरक्षा उपाय स्पष्ट केले आहेत. कॉलिंग लाइन आयडेंटिफिकेशन रिस्ट्रिक्शन (CLIR) सुविधा वापरून ज्या ग्राहकांनी आपली ओळख लपवली आहे, त्यांची नावे CNAP मधून दाखवली जाणार नाहीत. तसेच व्यावसायिक आस्थापनांना त्यांची पडताळलेली व्यापारी किंवा ब्रँडची नावे दाखवण्याची परवानगी मिळू शकते, पण त्यासाठी ठरवून दिलेली कागदपत्रे आणि पडताळणी प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल.

लाखो मोबाइल ग्राहकांसाठी या बदलामुळे अनोळखी नंबरवरचा फोन उचलण्याआधीच कोण बोलतंय हे समजणे सोपे होऊ शकते. डिलिव्हरी करणारा कर्मचारी असो, एखाद्या कंपनीचा प्रतिनिधी असो, सेवा देणारी संस्था असो किंवा अनोळखी व्यक्ती असो, कॉल करणाऱ्याची नोंदणीकृत ओळख आता थेट फोनच्या स्क्रीनवर दिसू शकेल. म्हणजेच अनोळखी नंबर यापुढे पूर्णपणे अनोळखी राहणार नाहीत.