ऑक्टोबर हीटमध्ये घाम, थकवा आणि पुरळ; पाणी, सुती कपडे आणि हलके जेवण यांचा सल्ला

पावसाळा संपला की आता थंडी सुरू होईल असं वाटतं, पण तसं होत नाही. सप्टेंबरच्या शेवटी आणि ऑक्टोबरमध्ये एक वेगळीच गरमी सुरू होते. तिला ऑक्टोबर हीट म्हणतात. पाऊस गेलेला असतो, पण हवेत दमटपणा खूप असतो. घाम येतो, पण तो वाळत नाही. अंगाची लाही लाही होते, जीव घाबरतो आणि त्याचा थेट परिणाम तब्येतीवर आणि त्वचेवर होतो.

या दिवसांत थोडाही निष्काळजीपणा झाला तर डिहायड्रेशन, त्वचेवर पुरळ, थकवा आणि डोकेदुखी असे त्रास सुरू होतात. म्हणून ऑक्टोबर हीटमध्ये स्वतःची काळजी घेणं खूप गरजेचं आहे, असं या मजकुरात म्हटलं आहे. त्यासाठी पाच मुद्दे सांगितले आहेत.

पहिला मुद्दा पाण्याचा. ऑक्टोबर हीटमध्ये घाम खूप येतो आणि त्यामुळे शरीरातल्या पाण्याची पातळी कमी होऊन डिहायड्रेशन होतं. म्हणून दिवसभरात कमीत कमी 8 ते 10 ग्लास पाणी प्यावं, तहान लागली तरच पाणी प्यायचं असं करू नये, थोड्या थोड्या वेळाने पाणी पीत राहावं, असं सांगितलं आहे. फक्त साधं पाणी नाही, तर लिंबू पाणी, नारळ पाणी, ताक, कोकम सरबत, जिरे पाणी असं काहीतरी घ्यावं. त्यामुळे शरीरातलं मीठ बॅलन्स राहतं. बाहेर जाताना पाण्याची बाटली सोबत हवीच. कोल्ड्रिंक आणि चहा-कॉफी जास्त पिऊ नये, कारण त्याने उलट जास्त तहान लागते.

दुसरा मुद्दा कपड्यांचा. घट्ट कपडे, जीन्स आणि नायलॉनचे कपडे अजिबात घालू नयेत, कारण त्याने घाम आणखी येतो आणि अंगावर पुरळ येतात. नेहमी सुती, कॉटनचे आणि सैलसर कपडे घालावेत. सुती कपडे घाम शोषून घेतात आणि अंगाला हवा लागते. काळे, निळे असे गडद रंग उष्णता जास्त खेचतात, म्हणून पांढरे, फिकट निळे, हलके हिरवे असे फिकट रंगाचे कपडे घालावेत. ऑफिसला जातानाही शक्यतो कॉटनचेच कपडे वापरावेत.

तिसरा मुद्दा जेवणाचा. जड जेवण टाळावं. तेलकट, तळलेले आणि मसालेदार पदार्थ खाल्ले की उकाडा आणखी वाटतो आणि पोट बिघडतं. पाणी जास्त असलेली फळं खावीत, जसं कलिंगड, टरबूज, काकडी, संत्री, मोसंबी आणि द्राक्षं, ही रोज खावीत. दही, ताक, कोशिंबीर आणि पालेभाज्याही खाव्यात. मांसाहार आणि जास्त तिखट जेवण या दिवसांत कमी करावं. रात्रीचं जेवण एकदम हलकं ठेवावं आणि जेवण वेळेवर घ्यावं.

चौथा मुद्दा दुपारच्या उन्हाचा. दुपारी 12 ते 4 या वेळेत ऊन सगळ्यात जास्त तापलेलं असतं. या वेळेत शक्यतो घराबाहेर जाऊ नये, खूप महत्त्वाचं काम असेल तरच जावं. जायचंच असेल तर छत्री घ्यावी, डोक्यावर टोपी घालावी, डोळ्यांना गॉगल लावावा आणि सोबत पाण्याची बाटली ठेवावी. लहान मुलांना आणि वयस्कर लोकांना या वेळेत बाहेर पाठवू नये, कारण त्यांना उष्माघाताचा त्रास लवकर होतो. बाहेरून आल्यावर लगेच थंड पाणी पिऊ नये, थोडा वेळ थांबून मग पाणी प्यावं.

पाचवा मुद्दा स्वच्छतेचा. घामामुळे शरीरावर बॅक्टेरिया वाढतात आणि त्यामुळे अंगाला खाज येणं, पुरळ येणं, घामोळे येणं असे त्रास होतात. म्हणून या दिवसांत दिवसातून दोन वेळा अंघोळ करावी. अंघोळीच्या पाण्यात थोडं कडुलिंबाचं पाणी किंवा तुरटी टाकली तरी चालेल. अंघोळ झाल्यावर अंग पूर्ण कोरडं करावं. जास्त सुगंधी साबण किंवा पावडर लावू नये. कपडे रोज बदलावेत आणि घामाने भिजलेले कपडे जास्त वेळ अंगावर ठेवू नयेत.

ऑक्टोबर हीट फक्त काही दिवसांची असते, पण या दिवसांत तब्येतीची काळजी घेतली नाही तर आजारी पडायला वेळ लागत नाही, असं यात म्हटलं आहे. त्यामुळे भरपूर पाणी प्यावं, हलकं खावं, सुती कपडे घालावेत आणि दुपारच्या उन्हापासून वाचावं. थोडी काळजी घेतली की ही ऑक्टोबर हीटही सहज निघून जाईल.