वर्षातील शेवटची सोमवती अमावस्या सोमवारी ९ नोव्हेंबरला, महादेवाच्या पूजेची पद्धत

या वर्षातील शेवटची सोमवती अमावस्या सोमवार, ९ नोव्हेंबर रोजी आहे. हिंदू धर्मात हा दिवस अत्यंत पवित्र आणि विशेष मानला जातो. या अमावस्येचे महत्त्व, तिच्याशी जोडलेली पौराणिक कथा आणि या दिवशी शिवाची पूजा कशी करायची, याची माहिती पुढे दिली आहे.

हिंदू पंचांगानुसार अमावस्या तिथी सोमवारी आली, की तिला सोमवती अमावस्या म्हणतात. सोमवार हा भगवान शंकराचा वार आहे, तर अमावस्या ही पितरांची तिथी मानली जाते. त्यामुळे या दिवशी शिव आणि शक्ती म्हणजे माता पार्वती, तसेच पितरांची पूजा करण्याचा दुर्मिळ आणि शुभ योग जुळून येतो. ही अमावस्या वर्षातून फक्त एक किंवा दोन वेळाच येते, म्हणून तिचे धार्मिक महत्त्व जास्त मानले जाते.

सोमवती अमावस्येशी जोडलेली एक प्रसिद्ध कथा सोना धोबीण हिची आहे. एका गरीब ब्राह्मणाच्या मुलीचे लग्न जमत नव्हते. एका साधूने तिला सांगितले, की जवळच्या गावातील सोना नावाच्या धोबिणीचा आशीर्वाद घेतला तर लग्नाचा योग येईल. ती मुलगी सोना धोबिणीच्या घरी गेली. आपली कोणतीही ओळख न सांगता ती निस्वार्थपणे तिची सेवा करू लागली. हे समजल्यावर सोना धोबीण प्रसन्न झाली आणि तिने मुलीला अखंड सौभाग्याचा आशीर्वाद दिला.

योगायोगाने त्या दिवशी सोमवती अमावस्या होती. सोना धोबिणीने आपल्या पुण्याचा काही अंश मुलीला दिला. त्यामुळे धोबिणीच्या पतीचे प्राण वाचले आणि ब्राह्मणाच्या मुलीचे लग्नही थाटात पार पडले. तेव्हापासून विवाहित स्त्रिया पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि अखंड सौभाग्यासाठी हे व्रत करतात.

सोमवती अमावस्येला शिवाची पूजा केली तर कुंडलीतील चंद्र दोष दूर होतात आणि सुख-समृद्धी लाभते, असे मानले जाते. पूजेसाठी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे. शक्य असल्यास पाण्यात थोडे गंगाजल घालावे. त्यानंतर शिवमंदिरात किंवा घरातील शिवलिंगावर कच्चे दूध, दही, मध आणि गंगाजल अर्पण करावे आणि ॐ नमः शिवाय या मंत्राचा जप करत अभिषेक करावा.

शिवाला आवडणारे बेलपत्र, पांढरी फुले, धोतरा आणि अक्षता म्हणजे अखंड तांदूळ वाहावेत. चंदनाचा टिळा लावावा. या दिवशी फक्त शिवाचीच नाही, तर माता पार्वतीचीही एकत्र पूजा करावी. विवाहित महिलांनी पार्वतीला हळद-कुंकू आणि सौभाग्याचे लेणे अर्पण करावे. पूजेच्या शेवटी शिव चालीसा म्हणावी, धूप-दीप लावून महादेवाची आरती करावी.

या दिवसाच्या धार्मिक विधींमध्ये पिंपळाच्या झाडाची पूजा, म्हणजे अश्वत्थ पूजा, हिचाही समावेश आहे. सोमवती अमावस्येला पिंपळाच्या झाडात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या त्रिदेवांचा वास असतो, असे मानले जाते. झाडाला दूध आणि पाणी अर्पण करून कच्च्या सुती धाग्याने १०८ वेळा प्रदक्षिणा घालण्याची परंपरा आहे.

हा दिवस पितृ दोषापासून मुक्ती मिळवण्यासाठी उत्तम मानला जातो. पितरांच्या नावाने तर्पण करावे, तसेच गरजू लोकांना अन्न, वस्त्र किंवा तीळ दान करावे, असे सांगितले जाते.