७ ऑक्टोबरच्या GST परिषदेत सोने-चांदी आयातीवरील IGST सवलतीवर चर्चा होणार
सोने, चांदी आणि प्लॅटिनमच्या आयातीवरील सवलत रद्द करण्याच्या प्रस्तावावर GST परिषदेच्या बैठकीत चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
जागतिक बाजारात सध्या मोठ्या हालचाली सुरू आहेत आणि त्याचा परिणाम सोन्या-चांदीच्या दरांवरही मोठ्या प्रमाणावर दिसत आहे. येत्या काही दिवसांत आणखी मोठे बदल दिसू शकतात. त्याचे महत्त्वाचे कारण म्हणजे ७ ऑक्टोबर रोजी होणारी GST परिषदेची बैठक.
या बैठकीत बँका आणि सरकारने नियुक्त केलेल्या संस्था यांच्यासाठी सोने, चांदी आणि प्लॅटिनमबाबत मोठी चर्चा होण्याची शक्यता आहे. आयातीवर मिळणारी IGST सवलत रद्द करण्याच्या प्रस्तावावर चर्चा होणार असल्याचे बोलले जात आहे.
सध्या या तिन्ही धातूंच्या आयातीवर ३% GST आकारला जातो. मात्र सरकारने नियुक्त केलेल्या बँका आणि नियुक्त संस्थांना या करातून सूट आहे. ही सूट २०१७ मध्ये देण्यात आली होती, तेव्हा मौल्यवान धातूंची आयात आणि व्यापार अधिक नियमबद्ध प्रणालीअंतर्गत केला जात होता. आता सरकार ही प्रणाली बदलण्याचा विचार करत आहे.
चर्चेत असलेला प्रस्तावा मंजूर झाला, तर या संस्थांनाही आयातीवर ३% GST भरावा लागेल. प्रस्तावाचे एक उद्दिष्ट बँका, नियुक्त संस्था आणि सराफा बाजार यांच्यासाठी एकसमान करप्रणाली ठेवणे हे आहे. म्हणजेच व्यापाराचे मार्ग वेगवेगळे असले तरी कर आकारणीत अधिक एकसमानता आणता येईल.
सरकार सूट रद्द करण्याच्या तयारीत का आहे, याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे सोने आणि चांदीच्या आयातीमुळे देशाबाहेर जाणारा परकीय चलन साठा. भारतात सोन्याला मोठी मागणी आहे आणि त्यातील मोठा भाग आयातीतून भागवला जातो. आकडेवारीनुसार एप्रिल ते ऑगस्ट २०२६ दरम्यान भारताची सोन्याची आयात ३.३८ टक्क्यांनी वाढून १७.४७ अब्ज डॉलर झाली. याच काळात चांदीची आयात ८.८१ टक्क्यांनी घटून १.७४ अब्ज डॉलर झाली.
रुपयावर दबाव असताना सरकार मौल्यवान धातूंच्या आयातीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे. जास्त आयातीमुळे डॉलरची मागणी वाढू शकते आणि परकीय चलनाचा वापर वाढू शकतो.
मग सोने आणखी महाग होईल का? IGST सवलत रद्द झाली, तर आयात करणाऱ्या बँका आणि नियुक्त एजन्सींचा खर्च वाढू शकतो. त्याचा पुरवठा साखळी आणि किमतींवर दीर्घकाळात काही परिणाम होऊ शकतो. पण दुकानांतील सोने आणि चांदीच्या किमती दुसऱ्या दिवसापासून ३ टक्क्यांनी वाढतील, असे नाही. सोन्याच्या किमती केवळ ३ टक्क्यांनी वाढण्याची शक्यता कमी आहे.
सोन्याची किंमत आंतरराष्ट्रीय किमती, डॉलर-रुपया विनिमय दर, आयात शुल्क, देशांतर्गत मागणी आणि बाजाराची परिस्थिती अशा अनेक गोष्टींवर अवलंबून असते. त्यामुळे प्रस्तावाला मंजुरी मिळाली तरी बाजारावर त्याचा परिणाम किती आणि किती वेगाने होईल, हे या सर्व घटकांवर ठरेल.
आयात कमी करण्यासाठी सरकारने याआधीही पावले उचलली आहेत. मे २०२६ मध्ये सोन्या-चांदीवरील आयात शुल्क ६ टक्क्यांवरून १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले. प्लॅटिनमवरील शुल्क ६.४ टक्क्यांवरून १५.४ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले.
