पाच वर्षांच्या अर्जुन प्रजापतीचा IQ १४१, ओंटारियोच्या विधानसभेत होणार सन्मान

या वयात बहुतेक मुले मोबाईलवर काहीतरी बघत बसतात किंवा नुकतेच लिहायला आणि वाचायला शिकत असतात. भारतीय वंशाचा अर्जुन प्रजापती मात्र वेगळा आहे. तो अवघा पाच वर्षांचा आहे आणि त्याने ३००० हून अधिक पुस्तके वाचली आहेत. तो फक्त १८ महिन्यांचा होता, तेव्हापासूनच त्याने वाचायला सुरुवात केली होती.

एका स्टँडर्डाइज्ड टेस्टमध्ये अर्जुनचा IQ स्कोर १४१ आला. ही चाचणी देणाऱ्या लोकांमध्ये तो ९९.७ व्या पर्सेंटाइलवर आहे. एवढेच नाही, तर जगातील दोन हाय-IQ संस्था, म्हणजे मेन्सा आणि इंटरटेल, यांच्या सदस्यत्वासाठीही तो पात्र ठरला आहे.

अर्जुनचे कुटुंब मूळचे गुजरातमधील वडोदराचे आहे. त्याचे आई-वडील सध्या कॅनडात राहतात. वडील डॉ. विशाल व्ही. प्रजापती डॉक्टर आणि क्लिनिकल रिसर्चर आहेत, तर आई महिता वकील आहेत. वाचनाची गोडी लागल्यानंतर अर्जुनची आवड हळूहळू गणित, खगोलशास्त्र, इतिहास, मानवी शरीरशास्त्र, आनुवंशिकी आणि सूक्ष्मजीवशास्त्र अशा विषयांकडे वळली.

पुस्तकांवर त्याचे इतके प्रेम आहे की आई-वडील गाडीतही आठ ते दहा पुस्तके ठेवतात. प्रवासात कंटाळा आला तर वाचायला पुस्तक हवेच, असे अर्जुन सांगतो. त्याचे प्रश्नही हटके असतात. पृथ्वीला मधोमध कापले तर काय होईल, असे त्याने एकदा विचारले होते. एखादी गोष्ट काय आहे एवढेच नाही, तर ती तशी का आहे, हेही त्याला जाणून घ्यायचे असते.

सुरुवातीला त्याला चित्रांसोबत इंग्रजी अक्षरे छापलेली पुस्तके दिली जात होती. मग आईने त्याला अक्षरांचे उच्चार ओळखायला आणि मोजायला शिकवले. त्याच्या मनात येणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे द्यायला आई-वडील आवर्जून वेळ काढतात.

अर्जुन साधारण चार वर्षांचा असताना त्याची विचार करण्याची आणि गोष्टी समजून घेण्याची क्षमता तपासणारी विशेष चाचणी घेतली गेली. त्यासाठी स्टॅनफोर्ड-बिने इंटेलिजन्स स्केलची पाचवी आवृत्ती वापरली गेली. कुटुंबाने दिलेल्या माहितीनुसार त्याचा एकूण IQ स्कोर १४१ आला. त्याचा नॉन-वर्बल IQ स्कोर १४९, तर्क करण्याच्या क्षमतेचा स्कोर १४४ आणि माहिती लक्षात ठेवून वापरण्याच्या क्षमतेचा स्कोर १४६ राहिला.

सोप्या शब्दांत सांगायचे तर IQ टेस्टमधून माणूस किती चांगला तर्क करू शकतो, नवी माहिती कशी समजून घेतो आणि समस्या सोडवण्यात किती सक्षम आहे, हे पाहिले जाते. मात्र फक्त IQ स्कोरवरून मुलाची पूर्ण ओळख किंवा पुढच्या यशाचा अंदाज बांधता येत नाही. आवड, मेहनत, सर्जनशीलता आणि शिकण्याच्या संधी हेही तितकेच महत्त्वाचे असतात.

कॅनडाचे पंतप्रधान मार्क कार्नी आणि ओंटारियोचे प्रीमियर डग फोर्ड यांनीही अर्जुनचे अभिनंदन केले आहे. तो हार्वर्ड युनिव्हर्सिटी आणि मॅसेच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (MIT) येथे जाऊन आला आहे. आता २९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ओंटारियोच्या विधानसभेत त्याचा विशेष सन्मान होणार असून, त्यासाठी त्याला आमंत्रण मिळाले आहे.

मानवी शरीर आणि वैद्यकीय विज्ञानातही अर्जुनला रस आहे. तो रक्तपेशी, रोगप्रतिकारक शक्ती आणि संसर्ग याबद्दल वाचतो. एकदा दुखापत झाली, तेव्हा त्याने डॉक्टरांना एक्स-रे का काढतात, असेही विचारले होते. तरीही त्याने मोठेपणी डॉक्टरच व्हावे, असे कुटुंबाने कधी ठरवलेले नाही, असे त्याचे वडील सांगतात.

गणितात अर्जुनला पाढे, वर्ग, घन आणि संख्यांचे पॅटर्न्स आवडतात. ब्लॅक होल, आकाशगंगा, डायनासोर आणि पृथ्वीची रचना याबद्दलही त्याला जाणून घ्यायचे असते. संगीत, पेंटिंग आणि परदेशी भाषांमध्येही त्याला रस आहे.

आई-वडील त्याला त्याच्या आवडीनुसार शिकू देतात आणि पुढे जाऊ देतात. जास्त अभ्यास करण्याचा किंवा ठरावीक क्षेत्रात करिअर करण्याचा दबाव ते त्याच्यावर टाकत नाहीत. अभ्यासासोबत अर्जुनने खेळावे, मित्रांसोबत वेळ घालवावा आणि आनंदी राहावे, हे त्यांच्यासाठी महत्त्वाचे आहे.

फक्त तीक्ष्ण बुद्धी पुरेशी नसते. नवे शिकण्याची इच्छा, मेहनत आणि इतरांना मदत करण्याची वृत्तीही हवी, असे डॉ. प्रजापती यांचे मत आहे. मोठा झाल्यावर गणित, मेडिकल, विज्ञान किंवा आणखी कोणतेही क्षेत्र निवडायचे असेल, तर तो निर्णय अर्जुनने स्वतःच्या आवडीने घ्यावा, अशी आई-वडिलांची अपेक्षा आहे. सध्या अर्जुनला पुस्तके वाचायला आणि नव्या प्रश्नांची उत्तरे शोधायला आवडते.