३१ ऑक्टोबरला जागतिक बचत दिन: पगारातून बचतीसाठी ५०-३०-२० चा नियम

आजच्या वेगवान आणि उपभोगवादी जगात बचत हा फक्त एक शब्द राहिलेला नाही. प्रत्येकाच्या सुरक्षित भविष्यासाठी ते सर्वात मोठे हत्यार झाले आहे. दरवर्षी ३१ ऑक्टोबरला जगभरात जागतिक बचत दिन साजरा केला जातो. पैशांचे व्यवस्थापन, बचतीची सवय आणि आर्थिक साक्षरता याबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे, हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.

फक्त पैसे कमावणे पुरेसे नसते. त्या पैशांचे नीट नियोजन करणे आणि बचत करणे तितकेच गरजेचे असते, हीच आठवण हा दिवस करून देतो. बचत ही फक्त एका व्यक्तीच्या आर्थिक स्थैर्यापुरती मर्यादित नाही. कोणत्याही देशाच्या आर्थिक प्रगतीचा पाठीचा कणा तिला मानले जाते. नागरिक बँकेत किंवा सुरक्षित वित्तीय योजनांमध्ये पैसे ठेवतात, तेव्हा ते पैसे पायाभूत सुविधा, व्यवसाय आणि उद्योगांच्या विकासासाठी वापरले जातात. त्यामुळे वैयक्तिक बचत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे राष्ट्रीय विकासाला हातभार लावते.

या दिवसाची परंपरा शतकाहून जुनी आहे. अधिकृत सुरुवात १९२४ मध्ये झाली. इटलीतील मिलान शहरात पहिली इंटरनॅशनल सेव्हिंग्स बँक काँग्रेस (International Savings Bank Congress) भरली होती. तिच्या शेवटच्या दिवशी इटालियन प्राध्यापक फिलिपो रविझा यांनी हा दिवस साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडला. जगातील २९ देशांतील प्रतिनिधींनी या कल्पनेचे स्वागत केले. तेव्हापासून लोकांमध्ये बँकेत पैसे ठेवण्याची सवय रुजवण्यासाठी हा दिवस साजरा होऊ लागला.

पहिल्या आणि दुसऱ्या महायुद्धानंतर अनेक देशांची अर्थव्यवस्था उद्ध्वस्त झाली होती. तेव्हा लोकांचा बँकिंग यंत्रणेवरील विश्वास परत बसवण्यासाठी आणि बचतीचे महत्त्व पटवण्यासाठी या दिवसाची मदत झाली. आज बहुतांश देशांत बँका, वित्तीय संस्था आणि शाळा-कॉलेजांमार्फत या दिवशी खास उपक्रम होतात आणि बचतीबद्दल मार्गदर्शन केले जाते.

क्रेडिट कार्ड, ऑनलाइन शॉपिंग आणि बाय नाऊ पे लेटर (BNPL) च्या काळात माणसांच्या गरजा आणि इच्छा खूप वाढल्या आहेत. अशा वेळी विचारपूर्वक खर्च करणे आणि दर महिन्याला ठरावीक रक्कम बाजूला काढणे अवघड झाले आहे. तरीही आयुष्यात अचानक येणाऱ्या अडचणींना तोंड देण्यासाठी बचत हीच सर्वात मोठी ढाल ठरते.

नोकरी गेली, अचानक आजारपण आले किंवा दुसरे काही संकट आले, तर किमान ३ ते ६ महिन्यांचा खर्च भागेल इतकी रक्कम आपत्कालीन निधी (Emergency Fund) म्हणून जमा असावी. मुलांचे उच्च शिक्षण, स्वतःचे घर किंवा निवृत्तीनंतरचे सुखी आयुष्य यांसारख्या मोठ्या ध्येयांसाठी तरुण वयापासून शिस्तीने बचत करावी लागते. ज्याच्याकडे पुरेशी बचत असते, तो आर्थिक संकटात घाबरत नाही. बचतीमुळे आर्थिक स्वातंत्र्य मिळते आणि भविष्याची चिंता उरत नाही.

बचत करायची आहे पण सुरुवात कशी करावी हे कळत नसेल, तर वैयक्तिक वित्तातला प्रसिद्ध ५०-३०-२० चा नियम वापरता येतो. मासिक उत्पन्नातील ५% नव्हे, तर ५०% भाग घरखर्च, किराणा, लाईट बिल आणि अत्यावश्यक गरजांवर खर्च करायचा. ३०% भाग वैयक्तिक इच्छा, फिरणे, चित्रपट किंवा आवडीच्या गोष्टींवर खर्च करता येतो. दर महिन्याला किमान २०% रक्कम सुरुवातीलाच बाजूला काढून सुरक्षित ठिकाणी गुंतवावी किंवा साठवावी.

जागतिक बचत दिनाची शिकवण हीच आहे की उरलेल्या पैशांतून बचत करण्यापेक्षा आधी बचत करावी आणि मग उरलेले पैसे खर्च करावेत. आजपासून छोट्या पावलांनी सुरू केलेली बचत पुढे मोठ्या वटवृक्षासारखी तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला सावली देईल.