२१ ऑक्टोबरला राष्ट्रीय सफरचंद दिन: फळाचे फायदे आणि शेतकऱ्यांच्या कष्टाची आठवण

"दररोज एक सफरचंद खा आणि डॉक्टरांना दूर ठेवा" ही इंग्रजीतली जुनी म्हण (An apple a day keeps the doctor away) आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. दरवर्षी २१ ऑक्टोबरला जगभरात आणि भारतातही राष्ट्रीय सफरचंद दिन मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. सफरचंदासारख्या पौष्टिक फळाचे महत्त्व लोकांपर्यंत पोहोचवणे, त्याच्या वेगवेगळ्या प्रजातींची माहिती देणे आणि रोजच्या जेवणात फळांचा समावेश करण्यासाठी लोकांना प्रोत्साहन देणे, असा या दिवसाचा मुख्य उद्देश सांगितला जातो.

सफरचंदाला आरोग्याचे खरे प्रतीक मानले जाते. आजच्या धावपळीच्या आणि आधुनिक जीवनशैलीत जंक फूड आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ आरोग्याला हानी पोहोचवत आहेत. अशा काळात रोज एक ताजे सफरचंद खाणे हा शरीराला अनेक आजारांपासून दूर ठेवण्याचा सोपा मार्ग ठरतो, असे या दिवसाच्या निमित्ताने सांगितले जाते.

सफरचंदात मुख्यत्वे व्हिटॅमिन सी (Vitamin C), व्हिटॅमिन के, पोटॅशियम आणि भरपूर फायबर (Pectin) असते. शिवाय त्यातले अँटीऑक्सिडंट्स शरीरातल्या पेशींना होणाऱ्या नुकसानीपासून वाचवतात, असे मानले जाते.

हृदयाच्या आरोग्यासाठी सफरचंद गुणकारी आहे, असे सांगितले जाते. त्यातले फायबर आणि अँटीऑक्सिडंट्स रक्तातले वाईट कोलेस्ट्रॉल (LDL) कमी करायला मदत करतात, त्यामुळे उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका बराच कमी होतो, असा दावा केला जातो. ज्यांना पचनाच्या तक्रारी आहेत किंवा बद्धकोष्ठाचा त्रास आहे, त्यांच्यासाठी सफरचंदातले विरघळणारे फायबर उपयुक्त ठरते, असेही म्हटले जाते. नियमित सफरचंद खाल्ल्याने रोगप्रतिकारशक्ती (Immunity System) वाढते आणि रक्तातल्या साखरेची पातळी नियंत्रणात राहायला मदत होते, त्यामुळे मधुमेहाच्या (Diabetes) रुग्णांसाठीही हे फळ सुरक्षित मानले जाते.

राष्ट्रीय सफरचंद दिनानिमित्त देशभरातल्या शाळा, आरोग्य संस्था तसेच सामाजिक आणि पर्यावरण संस्था वेगवेगळे उपक्रम राबवतात. शाळांमध्ये लहान मुलांना सफरचंदाचे फायदे सांगून जंक फूडऐवजी फळे खाण्याची सवय लावली जाते. आरोग्य संस्था आहारतज्ज्ञांची (Dietitians) व्याख्याने आयोजित करतात आणि त्यात सफरचंद खाण्याची योग्य वेळ व पद्धत याबद्दल सविस्तर मार्गदर्शन केले जाते.

या दिवशी सफरचंदाच्या विविध प्रकारांचीही माहिती दिली जाते. भारतात हिमाचल प्रदेश, जम्मू-काश्मीर आणि उत्तराखंड यांसारख्या थंड हवेच्या प्रदेशात सफरचंदाची मोठ्या प्रमाणावर लागवड होते. 'रेड डिलीशिअस' (Red Delicious), 'गोल्डन डिलीशिअस' (Golden Delicious), 'शिमला एप्पल', 'किन्नौर एप्पल' आणि 'गाला' (Gala) अशा सफरचंदाच्या शेकडो प्रजाती बाजारात मिळतात. प्रत्येक प्रकाराची चव, पोत आणि रंग वेगळा असतो.

सफरचंद आपल्या ताटात किंवा हातात सहज येते, पण ते झाडावर पिकवण्यामागे शेतकऱ्यांची प्रचंड मेहनत असते. प्रतिकूल हवामानात, बर्फाच्छादित आणि डोंगराळ भागात सफरचंदाच्या बागा फुलवणे सोपे नसते. रोपाची काळजी घेण्यापासून योग्य वेळी फळांची छाटणी करणे, कीटकनाशके सुरक्षितपणे वापरणे आणि फळे तोडून बाजारात नीट पोहोचवणे, इथपर्यंत शेतकरी दिवसरात्र कष्ट करतात.

राष्ट्रीय सफरचंद दिन हा या शेतकऱ्यांच्या मेहनतीला सलाम करण्याचा आणि त्यांच्या योगदानाची आठवण ठेवण्याचा प्रसंग आहे, असे सांगितले जाते. त्यांच्या कष्टांमुळेच आपल्याला रोज ताजी आणि पौष्टिक फळे मिळू शकतात. म्हणून या दिवशी स्थानिक शेतकऱ्यांनी पिकवलेल्या फळांना प्राधान्य देणे हे आपले कर्तव्य ठरते, असे यात म्हटले आहे.