पुण्यात घर घेताय? बजेटपासून करारापर्यंत काय काय तपासायचे, त्याची सविस्तर यादी

घर घेणे हा बहुतेक पुणेकर कुटुंबांच्या आयुष्यातला सर्वात मोठा आर्थिक निर्णय असतो. पण हा निर्णय फक्त फ्लॅटपुरता नसतो. रोज सकाळी वापरावा लागणारा रस्ता, ऑफिसचा प्रवास, मुलांची शाळा, मध्यरात्री लागू शकणारे हॉस्पिटल, पाणीपुरवठा, सोसायटीचा मेंटेनन्स, बांधकामाचा दर्जा, बिल्डरचा पूर्वानुभव, कायदेशीर कागदपत्रे, कर्ज, कर आणि ताबा कधी मिळणार, हे सगळे त्यात येते. पाच-दहा वर्षांनीही हे घर कुटुंबाला सोयीचे ठरेल का, हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

नाईट फ्रँकच्या 2026 च्या पहिल्या सहामाहीतील आकडेवारीनुसार पुण्यात 24,890 घरांची विक्री झाली, म्हणजे वर्षभरापूर्वीपेक्षा 2 टक्के जास्त. बिल्डरांनी 31,116 घरे नव्याने बाजारात आणली, ही वाढ 17 टक्के आहे. शहराचा सरासरी दर सुमारे 10,063 रुपये प्रति चौरस फूट झाला असून तो 5 टक्क्यांनी वाढला आहे. मात्र हा सरासरी आकडा सगळीकडे लागू होत नाही. बाणेर, खराडी, हिंजवडी, वाकड, वाघोली, हडपसर, उंड्री, ताथवडे आणि मध्य पुण्यातील जुने भाग, हे प्रत्येक वेगळे बाजार आहेत. म्हणून शहर नाही, तर परिसर, प्रकल्प आणि विशिष्ट घर तपासून घ्यावे, असा सल्ला आहे.

सुरुवात स्वतःपासून करावी. घर कशासाठी घेताय, स्वतः राहण्यासाठी, निवृत्तीसाठी की भाड्याच्या उत्पन्नासाठी? ऑफिस कुठे आहे? तिथे किती वर्षे राहणार? खरे बजेट किती? बँक जास्तीत जास्त जेवढे कर्ज देईल ते नाही, तर शिक्षण, निवृत्ती, आणीबाणी, विमा आणि इतर खर्च सांभाळूनही सहज फेडता येईल ती रक्कम. तीन अटी लिहून ठेवा, ज्यावर तडजोड करायची नाही. प्रवासाचा वेळ सकाळी साडेआठला, दोन्ही दिशांनी आणि पावसाळ्यातही तपासा.

जाहिरातीतली किंमत क्वचितच अंतिम खर्च असते. त्यात फ्लोअर राइज, पार्किंग, कर, स्टॅम्प ड्यूटी, नोंदणी, जीएसटी, मेंटेनन्स, कायदेशीर खर्च, कर्जाचा खर्च, इंटिरियर आणि सामान हलवण्याचा खर्च येतो. म्हणून प्रति चौरस फुटाचा दर न पाहता एकूण खर्च तुलना करावा. कार्पेट एरिया आणि ब्रोशरमधील आकार यात फरक असतो, त्यामुळे रेरा कार्पेट एरिया आणि प्लॅन मागून घ्या. स्टॅम्प ड्यूटी साधारण 6 ते 7 टक्के सांगितली जाते, पण ती महाराष्ट्राच्या नोंदणी व मुद्रांक विभागाकडून तपासूनच खरी धरावी.

मेट्रोबद्दल वेगळी काळजी घ्यावी. पुणे मेट्रोचे अधिकृत संकेतस्थळ सध्या 29 सुरू असलेली स्थानके आणि सुमारे 33.1 किलोमीटरचे जाळे दाखवते. पीएमआरडीएची लाईन 3 माण-हिंजवडी ते शिवाजीनगर अशी 23.203 किलोमीटरची उन्नत मार्गिका असून तिच्यावर 23 स्थानके आहेत. इनर रिंग रोड 83.12 किलोमीटरचा आणि 65 मीटर रुंदीचा नियोजित आहे. "मेट्रो येणार" आणि "मेट्रो सुरू आहे" ही दोन वेगळी विधाने आहेत, हे लक्षात ठेवा. सुरू असलेले, बांधकामाधीन, मंजूर आणि फक्त प्रस्तावित, असे चार गट करून पाहावे.

नवीन प्रकल्पात महारेरा नोंदणी क्रमांक उघडून पाहा. कायदेशीर प्रमोटर कोण, नोंदणीतला पूर्ण होण्याचा दिनांक काय, मुदतवाढ झाली का, तक्रारी काय आहेत, हे वाचा. रेरा म्हणजे दर्जाची हमी नाही. करार होण्याआधी एकूण किमतीच्या 10 टक्क्यांपेक्षा जास्त रक्कम घेऊ नये, असे महारेराच्या माहितीत म्हटले आहे. "फक्त दोन फ्लॅट उरले" अशा घाईत पडू नका. करार वाचा आणि तोंडी आश्वासने कागदावर लिहून घ्या.

प्रकल्पाला किमान तीन वेळा भेट द्या, एकदा वीकेंडला, एकदा आठवड्यातल्या सकाळी आणि एकदा संध्याकाळी. रहिवाशांशी बोला. शेवटी घर घेण्याआधी 48 तास घ्या आणि कागदपत्रे, खर्च व प्रवास पुन्हा तपासा. बँकेने कर्ज मंजूर केले म्हणजे मालमत्ता निर्दोष आहे असे नाही, हेही लक्षात ठेवा.