पुण्यातील एफडीए प्रयोगशाळेत अन्न नमुन्यांची तपासणी दुपटीहून जास्त, वर्षभरात 1,456 नमुने

पुणे, 7 नोव्हेंबर 2026: पुण्यातील अन्न व औषध प्रशासनाच्या (एफडीए) प्रयोगशाळेने अन्न नमुन्यांची तपासणी दुपटीपेक्षा जास्त वाढवली आहे. आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये या प्रयोगशाळेत 1,456 नमुने तपासले गेले. त्याआधी 2024-25 मध्ये हा आकडा 659 इतका होता.

दिवाळीपूर्वी अन्नसुरक्षेवरची देखरेख अधिक कडक करण्यात आली आहे. या काळात मिठाई, दुग्धजन्य पदार्थ आणि इतर खाद्यपदार्थांची मागणी वाढते. याच पार्श्वभूमीवर तपासणीचे प्रमाणही वाढले आहे. 2025-26 मध्ये प्रयोगशाळेने 797 नमुने जास्त तपासले, आणि तपासणीच्या कामात ही लक्षणीय सुधारणा मानली जात आहे.

मिठाई, दुग्धजन्य पदार्थ, खाद्यतेल, तूप, मसाले आणि इतर खाद्यपदार्थांचे नमुने सध्या तपासले जात आहेत. अन्नाची गुणवत्ता कशी आहे आणि अन्नसुरक्षा मानकांचे पालन होते आहे का, हे पाहणे हा त्यामागचा उद्देश आहे.

महाराष्ट्र राज्य सार्वजनिक आरोग्य प्रयोगशाळेच्या म्हणण्यानुसार, हे प्रमाण वाढणे तीन गोष्टींमुळे शक्य झाले. नमुने तपासण्याच्या पद्धतीत बदल करण्यात आले, एकसारख्या नमुन्यांची तपासणी बॅचनुसार केली जाऊ लागली, आणि प्रयोगशाळेतील उपकरणे व काचेचे सामान वाढवण्यात आले.

पूर्वी प्रयोगशाळेतील कर्मचारी साधारणपणे एका वेळी एकच नमुना हाताळत असत. आता नव्या पद्धतीत एकाच प्रकारचे नमुने बॅचमध्ये एकत्र करून ते एकाच वेळी तपासले जातात. प्रयोगशाळेतील 12 ते 13 केमिस्ट यांचे कामही असे ठरवले आहे की एकसारख्या नमुन्यांची तपासणी समांतर चालू राहील. त्यामुळे प्रत्येक तपासणीला लागणारा वेळ कमी झाला आहे.

बॅचनुसार तपासणी करायची तर एकाच वेळी अनेक नमुने हाताळण्यासाठी पुरेशी उपकरणे लागतात. आधी प्रयोगशाळेत फ्लास्क, मोजमापाची भांडी, फनेल आणि इतर काचसामान मर्यादित संख्येत होते. आता या उपकरणांचे आणि काचसामानाचे अतिरिक्त संच उपलब्ध झाले आहेत, त्यामुळे कर्मचारी एकाच वेळी जास्त नमुने हाताळू शकतात.

प्रयोगशाळेतील तंत्रज्ञांनी सांगितले की वेगवेगळ्या चाचण्याही एकाच वेळी करता येतात. उदाहरणार्थ, एका नमुन्यावर प्रथिनांची चाचणी चालू असताना दुसऱ्या नमुन्यातील चरबीच्या प्रमाणाचे विश्लेषण करता येते. या समांतर पद्धतीमुळे एकूण कार्यक्षमता वाढली असून तपासणी पूर्ण होण्यासाठी लागणारा वेळ कमी झाला आहे.

महाराष्ट्र राज्य सार्वजनिक आरोग्य प्रयोगशाळेचे उपसंचालक मधुकर धूम यांनी सांगितले की, तपासणीसाठी येणाऱ्या नमुन्यांची संख्या मोठी असल्याने प्रयोगशाळेवर दरवर्षी बराच ताण येतो. शिवाय तपासणीचे अहवाल ठरलेल्या मुदतीतच सादर करावे लागतात, त्यामुळे तपासणीची प्रक्रिया सुधारणे गरजेचे होते.

धूम म्हणाले, "यंदा नमुन्यांची संख्या दुपटीपेक्षा जास्त झाली असली तरी अतिरिक्त उपकरणे मिळाल्याने आणि बॅचनुसार तपासणीची पद्धत स्वीकारल्याने आम्हाला तपासणीचा वेग वाढवता आला."

प्रयोगशाळेचे काम सुधारण्यासाठी आणि नमुना तपासणीची प्रक्रिया अधिक मजबूत करण्यासाठी एफडीएचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनीही मार्गदर्शन केले, असेही धूम यांनी सांगितले.