बॉडी कॅमेऱ्यांमुळे रोज सुमारे 1,400 विनातिकीट प्रवासी पकडले; पश्चिम रेल्वे 1,000 कॅमेरे घेणार

मुंबईच्या लोकल नेटवर्कवर तिकीट तपासणी अधिक कडक करण्याची आणि रेल्वे कर्मचाऱ्यांची सुरक्षा वाढवण्याची तयारी सुरू आहे. पश्चिम रेल्वे (WR) आपल्या तिकीट चेकरांसाठी 1,000 बॉडी कॅमेरे खरेदी करण्याचा विचार करत आहे. विनातिकीट प्रवाशांना जाब विचारताना दोन महिला तिकीट चेकरांवर कथित हल्ला झाल्याच्या दोन घटनांनंतर हे पाऊल उचलले गेले आहे.

या उपक्रमाचा परिणाम पश्चिम रेल्वेच्या विशेष तिकीट तपासणी मोहिमेत आताच दिसू लागला आहे. ही मोहीम 31 ऑक्टोबरला सुरू झाली आणि 14 नोव्हेंबरपर्यंत चालणार आहे. पहिल्या तीन दिवसांत बॉडी कॅमेरे वापरणाऱ्या पथकांनी रोज सुमारे 1,400 विनातिकीट प्रवासी पकडले. एरवी हा आकडा साधारण 300 असतो.

सध्या पश्चिम रेल्वेकडे 15 बॉडी कॅमेरे आहेत. प्रत्येक कॅमेरा खास डिझाइन केलेले काळे जॅकेट घातलेल्या एका तिकीट चेकरकडे दिला आहे. या फुटेजचा वापर तिकीट तपासणी कर्मचाऱ्यांना अवघड प्रसंग हाताळण्याचे प्रशिक्षण देण्यासाठीही केला जाणार आहे.

कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेची चिंता

मुंबईच्या उपनगरी रेल्वे नेटवर्कवर तिकीट तपासणी करणाऱ्यांच्या सुरक्षेबाबत चिंता वाढत असतानाच बॉडी कॅमेरे लावले जात आहेत. तीन आठवड्यांत कांदिवली आणि अंधेरी इथे वेगवेगळ्या घटनांमध्ये दोन महिला तिकीट चेकरांवर कथित हल्ला झाला. तिकिटाचे नियम पाळून घेताना आणि दंड वसूल करताना रेल्वे कर्मचाऱ्यांना किती अडचणी येतात, हेच यातून दिसते.

सर्वात ताजी घटना 4 नोव्हेंबरला अंधेरी स्टेशनवर घडली. विरारला जाणाऱ्या लोकलमध्ये एक महिला प्रवासी वैध तिकिटाशिवाय प्रवास करत होती. 42 वर्षांच्या महिला तिकीट चेकर हरप्रीत कौर यांना तिने कथित रीत्या चावा घेतला आणि ओरबाडले.

FIR नुसार, कौर सकाळी 8:26 वाजता वांद्रे इथून गाडीत चढल्या आणि त्यांनी या प्रवाशाला विनातिकीट प्रवास करताना पकडले. दोघी सकाळी सुमारे 8:42 वाजता अंधेरीत उतरल्या. तिथे प्रवाशाला 510 रुपये दंड भरायला सांगण्यात आले.

पैसे भरण्यासाठी प्रवाशाने डिजिटल स्कॅनर मागितला होता, असे सांगितले जाते. मात्र वाद सुरू झाला आणि त्याचे रूपांतर हाणामारीत झाले, त्यात तिकीट चेकर जखमी झाल्या.

कांदिवलीच्या घटनेमुळे सुरक्षेची नवी चिंता

16 ऑक्टोबरला कांदिवली स्टेशनवर एका महिला तिकीट चेकरला मारहाण झाल्याची आणखी एक घटना नोंदली गेली. तिकीट तपासणी कर्मचाऱ्यांनी विनातिकीट प्रवास करणाऱ्या एका महिला प्रवाशाला थांबवले आणि तिला 510 रुपये दंड भरायला सांगितले. प्रवाशाने कथित रीत्या पळून जाण्याचा प्रयत्न केल्यावर तिकीट चेकरने तिला अडवण्याचा प्रयत्न केला. त्या झटापटीत दोघी खाली पडल्या आणि त्यांचे कपडे थोडे फाटले.

त्यानंतर तिकीट तपासणी कार्यालयाबाहेर गर्दी जमली आणि तणाव वाढला. रेल्वे कर्मचाऱ्यांनी कथित गैरवर्तन केल्याबद्दल काही जणांनी जाहीर माफी मागण्याची मागणी केली.

या दोन घटनांमुळे तिकीट चेकरांना चांगली सुरक्षा मिळावी, या मागणीला जोर आला आहे. मुंबईच्या गर्दीच्या उपनगरी गाड्यांमध्ये आणि प्लॅटफॉर्मवर तपासणी करताना त्यांना अनेकदा वादाला तोंड द्यावे लागते.

बॉडी कॅमेऱ्यांची चाचणी

पश्चिम रेल्वेने 2025 च्या मध्यावर तिकीट तपासणी कर्मचाऱ्यांसाठी बॉडी कॅमेरे वापरण्याचा प्रस्ताव प्रथम मांडला होता. रेल्वेच्या कामासाठी योग्य उपकरण ओळखण्यासाठी अधिकाऱ्यांनी खासगी हॉस्पिटल आणि शॉपिंग मॉलमध्ये वापरली जाणारी उपकरणे धरून अनेक मॉडेल पाहिली.

सुरुवातीच्या ट्रायलमध्ये तांत्रिक अडचणी आल्या, कारण काही कॅमेरे दीर्घ रेकॉर्डिंगदरम्यान कथित रीत्या गरम झाले. पुढील चाचण्यांनंतर अधिकाऱ्यांनी हलके, टिकाऊ आणि जास्त वेळ वापरण्यासाठी बनवलेले नवे मॉडेल निवडले. प्रत्येक उपकरणाची किंमत सुमारे 10,000 रुपये आहे.

तिकीट चेकर आणि प्रवाशांमधील संवादाची वस्तुनिष्ठ नोंद या कॅमेऱ्यांमुळे मिळेल, अशी अपेक्षा आहे. त्यामुळे रेल्वे अधिकाऱ्यांना तक्रारींची चौकशी करणे, वादाच्या वेळी नेमके काय घडले ते समजून घेणे आणि कर्मचाऱ्यांचे प्रशिक्षण सुधारणे यात मदत होऊ शकते.

एसी लोकलवर लक्ष ठेवून विशेष मोहीम

याआधी पश्चिम रेल्वेने कांदिवलीत पाच दिवस सघन तिकीट तपासणी केली होती. तिथे पथकांनी रोज 800 ते 1,000 विनातिकीट प्रवासी कथित रीत्या पकडले होते.

हा उपक्रम वाढवण्याच्या योजनेसह पश्चिम रेल्वेचे उद्दिष्ट मुंबईच्या उपनगरी नेटवर्कवरील विनातिकीट प्रवासाला आळा घालणे हे आहे. त्याचबरोबर तिकिटाचे नियम राबवणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची सुरक्षा सुधारणे हाही उद्देश आहे.