कोल्हापूरच्या तिलारी जंगलात गोगलगायीची नवी सूक्ष्म प्रजात सापडली

कोल्हापूर जिल्ह्यातील तिलारी नगर परिसरात निम-सदाहरित जंगल आहे. तिथे संशोधकांना गोगलगायीची एक नवी सूक्ष्म प्रजात सापडली आहे. तिचे नाव Dicharax tilariensis असे ठेवण्यात आले आहे. जमिनीवर राहणारी ही गोगलगाय आकाराने फक्त काही मिलिमीटरची आहे.

सध्या ही प्रजात फक्त तिच्या शोधस्थळावरूनच माहीत आहे, आणि ते ठिकाण Swapnavel Point जवळ आहे. ठाकरे वाइल्डलाइफ फाउंडेशनचे अमृत भोसले, तेजस ठाकरे आणि अक्षय खांडेकर यांनी या प्रजातीचे वर्णन केले आहे. त्यांचा शोधनिबंध २४ ऑक्टोबर रोजी Journal of Conchology मध्ये प्रसिद्ध झाला. म्हणजे या प्रजातीवरचा शोधनिबंध त्याच दिवशी छापून आला.

उत्तर पश्चिम घाटातून वर्णन झालेली, या वंशातील ही दुसरी स्थानिक (endemic) प्रजात आहे.

या गोगलगायीचे कवच पांढरट असून त्यावर गुलाबी किंवा तपकिरी छटा दिसते. कवचाची रुंदी 4.21 ते 4.87 मिलिमीटर आणि उंची 3.01 ते 3.52 मिलिमीटर आहे.

शोधनिबंधाचे एक लेखक अमृत भोसले म्हणाले, "पश्चिम घाटात आणि दक्षिण भारतात आढळणाऱ्या चार जवळच्या प्रजातींपासून आमच्या टीमने ही नवी प्रजात कवचाच्या रचनेतील फरकांवरून वेगळी ओळखली. उंचावलेला स्पायर, फासळ्यांची खास नक्षी आणि कवचावरचा तीक्ष्ण फुगवटा हे ते फरक आहेत."

संशोधक अक्षय खांडेकर म्हणाले, "लहान आणि अनेकदा दुर्लक्षित राहणाऱ्या प्रजातींची नोंद करणे किती महत्त्वाचे आहे, हे या शोधातून दिसते. पश्चिम घाटातील जैवविविधता समजून घेण्यासाठी ते गरजेचे आहे. Dicharax प्रजाती दाट झाडोरा आणि भरपूर पालापाचोळा असलेल्या भागात सापडली. झाडे कमी असलेल्या भागात केलेल्या पाहणीत एकही नमुना मिळाला नाही."

या अभ्यासात नव्याने वर्णन केलेल्या गोगलगायीची संवर्धन स्थिती ठरवण्यात आलेली नाही. ही प्रजात सध्या फक्त तिच्या मूळ शोधस्थळावरूनच माहीत असल्याने, तिचा आणखी कुठे वावर आहे हे ठरवण्यासाठी पुढे क्षेत्रावर पद्धतशीर पाहण्या कराव्या लागतील.

वन्यजीव संशोधक तेजस ठाकरे यांनी जमिनीवरच्या गोगलगायींचे पर्यावरणातील स्थान सांगितले. ते म्हणाले, "जमिनीवरच्या गोगलगायी पावसाळ्यात सर्वांत जास्त सक्रिय असतात आणि हवामानातील चढउतारांना त्या संवेदनशील असतात. त्यामुळे पर्यावरणातील बदलाचे आणि जंगलाच्या तब्येतीचे त्या मौल्यवान निर्देशक ठरतात. कुजणारा पालापाचोळा खाऊन, अन्नद्रव्यांच्या चक्रात हातभार लावून आणि इतर प्राण्यांना अन्न व कॅल्शियम देऊन जंगलाच्या परिसंस्थेत त्या महत्त्वाची भूमिका बजावतात."