दिवाळीआधी चेंबूरमध्ये फटाक्यांची आवाज चाचणी; १७ पैकी ११ फटाक्यांच्या पाकिटावर आवाजाची पातळी नाही

महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि Awaaz Foundation यांनी दिवाळीआधीच्या वार्षिक आवाज तपासणीचा भाग म्हणून ५ नोव्हेंबर रोजी चेंबूरच्या आरसीएफ मैदानावर १७ प्रकारचे फटाके तपासले. तपासलेले सर्व फटाके १२५ dB(A) या ठरवलेल्या आवाजाच्या मर्यादेत होते. मात्र काही फटाक्यांचा आवाज चाचणीत ९० dB(A) पेक्षा जास्त नोंदला गेला.

चाचणीसाठी MPCB चे आवाज मोजणारे यंत्र वापरले गेले आणि त्यावर dB(A) तसेच dB(C) दोन्ही पातळ्या नोंदवल्या गेल्या. माणसाच्या कानाला किती आवाज जाणवतो हे ठरवण्यासाठी साधारणपणे dB(A) चे आकडे वापरले जातात. मोकळ्या मैदानावर नोंदलेला सर्वाधिक आवाज ९३.१ dB(A) होता. MPCB ने अजून आपला अधिकृत अहवाल जाहीर केलेला नाही.

तपासलेल्या १७ प्रकारांत लाइट फाउंटन, क्रॅकलिंग फाउंटन, फटाक्यांच्या माळा (लड्या), २४० शॉट्सचे फटाके, सुतळी बॉम्ब आणि रॉकेट बॉम्ब यांचा समावेश होता. नोंदींनुसार १०,००० शॉट्सच्या लडीचा आवाज ९३.१ dB(A) आणि सुतळी बॉम्बचा ९१.८ dB(A) होता. या नोंदी चेंबूर पूर्वेतील आरसीएफ मैदानावरील चाचणीत घेतल्या गेल्या.

पाकिटांबाबतही काही त्रुटी दिसल्या. तपासलेल्या १७ फटाक्यांपैकी ११ फटाक्यांच्या पाकिटावर आवाजाची पातळी छापलेली नव्हती. आठ पाकिटांवरचे QR कोड स्कॅन होऊ शकले नाहीत. तसेच तपासलेले सर्व फटाके धूर सोडत होते, असेही निरीक्षणात दिसले.

Awaaz Foundation च्या प्रमुख सुमायरा अब्दुलअली म्हणाल्या, "dB(A) हा साधारणपणे माणसाला ऐकू येणारा आवाजाचा स्तर आहे. या चाचण्यांत आम्ही जास्तीत जास्त ९१ dB(A) नोंदवला. ८० dB(A) पेक्षा जास्त आवाज सतत राहिला तर माणसाच्या कानावर ताण येऊ शकतो."

फटाके तपासण्याचे हे Awaaz Foundation चे २० वे वर्ष आहे. अब्दुलअली यांनी सांगितले की गेल्या काही वर्षांत एकूण आवाजाची पातळी कमी झाली आहे. फाउंडेशन फटाक्यांमधील रासायनिक घटकही स्वतंत्रपणे तपासते, असेही त्यांनी म्हटले. यंदा तपासलेले फटाके चाचणीच्या दोन दिवस आधी विकत घेतले होते.

आधीच्या वर्षांप्रमाणेच यंदाही फटाके मोकळ्या मैदानावर तपासले गेले. मात्र एकाच वेळी अनेक फटाके फोडले गेले किंवा इमारतींच्या मध्यासारख्या बंदिस्त जागेत फोडले गेले तर आवाज वाढू शकतो, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला. यंदा मुंबई उच्च न्यायालयाने नागरिकांनी सार्वजनिक ठिकाणी फटाके फोडू नयेत, असे सांगितले आहे.

MPCB च्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले, "आम्ही नागरिकांना फटाके टाळण्याचे आवाहन करतो. तरीही फोडायचेच असतील तर CSIR-National Environmental Engineering Research Institute ने मान्य केलेले ग्रीन फटाके घेणे योग्य ठरेल. त्यामुळे उत्सर्जन २५ ते ३० टक्क्यांनी कमी होते."