जागतिक औषधशास्त्रज्ञ दिन: २५ सप्टेंबरला हा दिवस का साजरा होतो, फार्मासिस्टचे महत्त्व

डॉक्टरांकडे तपासणीसाठी गेल्यावर ते औषधांची चिठ्ठी लिहून देतात, पण त्या चिठ्ठीतलं नेमकं औषध शोधून, त्याची योग्य मात्रा समजावून सांगत ते रुग्णाच्या हातात सुरक्षितपणे देण्याचं काम फार्मासिस्ट करतात. आरोग्य यंत्रणेतला हा अत्यंत विश्वासाचा आणि महत्त्वाचा दुवा मानला जातो. फार्मासिस्टच्या याच अखंड सेवेचा सन्मान करण्यासाठी आणि समाजात त्यांच्या भूमिकेबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी २५ सप्टेंबरला जगभर जागतिक औषधशास्त्रज्ञ दिन साजरा होतो.

आजच्या काळात रोज नवनवीन आजार समोर येत असतात आणि त्यावर वेगवेगळी औषधंही बाजारात येत असतात, त्यामुळे त्यांची अचूक माहिती असणं गरजेचं असतं. फार्मासिस्ट हे असे तज्ज्ञ असतात जे औषधांचे घटक, त्यांचा शरीरावर होणारा परिणाम, दोन औषधं एकत्र घेतल्यावर होणारे दुष्परिणाम आणि औषधं कशी साठवायची, या सगळ्याचा सखोल अभ्यास करतात. त्यामुळे ते फक्त औषधं विकणारे विक्रेते नसतात, तर रुग्णांचं आरोग्य जपणारे खरे रक्षक असतात.

आरोग्य यंत्रणेत डॉक्टर, नर्स आणि फार्मासिस्ट हे तिघेही एकत्र काम करतात, आणि यात फार्मासिस्टची भूमिका खूप नाजूक आणि तितकीच महत्त्वाची असते. रुग्णाला दिलेलं औषध कधी घ्यायचं, किती प्रमाणात घ्यायचं आणि औषध घेण्याआधी किंवा नंतर काय पथ्य पाळायचं, हे फार्मासिस्ट अगदी सोप्या भाषेत समजावून सांगतात. अनेकदा डॉक्टरांकडून घाईत झालेली चूक किंवा औषधात झालेला तांत्रिक बदल फार्मासिस्टच्या सतर्कतेमुळे वेळेत लक्षात येतो आणि त्यामुळे रुग्णाचा जीव वाचतो. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि आंतरराष्ट्रीय फार्मास्युटिकल फेडरेशन (FIP) यांच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार दरवर्षी या दिवसासाठी एक खास संकल्पना ठरवली जाते. २०२६ सालासाठी "Empowering Pharmacists for Healthier Futures" म्हणजेच निरोगी भविष्यासाठी औषधशास्त्रज्ञांचं सक्षमीकरण, ही जागतिक संकल्पना ठेवण्यात आली आहे. भारतात फार्मसी कौन्सिल ऑफ इंडियाकडून "स्वस्थ भारत: अँटीमायक्रोबियल रेझिस्टन्स (AMR) चा सामना" या मोहिमेवर भर दिला जात आहे. औषधांचा अवाजवी वापर आणि अँटीबायोटिक्सचा चुकीचा डोस रोखण्यात फार्मासिस्ट महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

सध्या इंटरनेटमुळे अनेक जण स्वतःच स्वतःवर उपचार करण्याचा धोकादायक प्रयत्न करतात. परस्पर मेडिकल स्टोअरमधून गोळ्या विकत घेऊन खाणं किंवा पेनकिलर्स आणि अँटीबायोटिक्सचा जास्त वापर करणं आरोग्यासाठी घातक ठरू शकतं. अशा वेळी फार्मासिस्ट रुग्णांना योग्य सल्ला देत या चुकीच्या सवयींपासून रोखतात. २५ सप्टेंबर या दिवशी विविध हॉस्पिटल, फार्मसी कॉलेज आणि औषध कंपन्यांकडून आरोग्य जागरूकता रॅली, रक्तदान शिबिरं, मोफत औषध वाटप आणि परिसंवाद आयोजित केले जातात. यातून सामान्य लोकांना औषधं योग्य पद्धतीने कशी साठवावी, कालबाह्य झालेली औषधं कशी विल्हेवाट लावावी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधं का घेऊ नयेत, हे सांगितलं जातं.

कोरोना महामारीच्या काळात जेव्हा संपूर्ण जग ठप्प झालं होतं, तेव्हा स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता अहोरात्र सेवा देणाऱ्या फ्रन्टलाईन वॉरियर्समध्ये फार्मासिस्टही होते. लॉकडाऊनच्या कठीण काळात घराघरांपर्यंत गरजेची औषधं पोहोचवण्याचं काम त्यांनी निष्ठेने केलं. वैद्यकीय संशोधनापासून थेट रुग्णाच्या हातातल्या गोळीपर्यंत, प्रत्येक टप्प्यावर फार्मासिस्टचं योगदान मोलाचं असतं.

एकंदरीत, निरोगी आणि रोगमुक्त समाज घडवण्यात औषधशास्त्रज्ञांचा वाटा मोठा आहे. २५ सप्टेंबरचा हा दिवस त्यांच्या कामाचं कौतुक करण्याची आणि आरोग्य यंत्रणेतल्या या अनोळखी नायकांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची संधी देतो. औषधांचा योग्य, सुरक्षित आणि जबाबदार वापर करून आरोग्याची काळजी घेणं, हीच या दिवसाची खरी साजरी ठरेल.