जागतिक पास्ता दिवस: इटलीतून आलेला पास्ता भारतीय स्वयंपाकघरात कसा रुळला, पाच प्रकार

इटलीच्या गल्ल्यांत सुरू झालेला पास्ता आज जगातल्या जवळपास प्रत्येक स्वयंपाकघरात पोहोचला आहे. मुलांच्या टिफिनपासून मोठ्या हॉटेलमधल्या फाईव्ह स्टार मेनूपर्यंत सगळीकडे त्याने स्वतःची जागा तयार केली आहे. दरवर्षी २५ ऑक्टोबरला जगभर जागतिक पास्ता दिवस (World Pasta Day) मोठ्या उत्साहात साजरा होतो. फक्त पास्ता खाण्याचा आनंद घेणे एवढाच या दिवसाचा हेतू नाही. या पदार्थाची जगभरातील लोकप्रियता, त्यातली विविधता आणि आरोग्याशी जोडलेले फायदे याबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता वाढवणे हेही त्यामागे आहे.

पास्ताला अनेकदा जंक फूड समजले जाते, पण ती चूक आहे. योग्य घटक वापरून केलेला पास्ता शरीराला भरपूर ऊर्जा देणारा आणि पौष्टिक ठरू शकतो. वेगवेगळ्या देशांच्या संस्कृतींना जोडण्याचे कामही या पास्ता संस्कृतीने केले आहे.

या दिवसाची सुरुवात १९९५ मध्ये झाली. इटलीतील रोम शहरात त्या वर्षी 'वर्ल्ड पास्ता काँग्रेस' (World Pasta Congress) ही परिषद भरली होती आणि त्यात जगभरातील पास्ता उत्पादक व तज्ज्ञ एकत्र आले होते. इटालियन पास्ताला जगात अधिकृत ओळख मिळवून देणे आणि त्याच्या पौष्टिक गुणांचा प्रचार करणे, हा त्या परिषदेचा मुख्य उद्देश होता.

त्यानंतर १९९८ मध्ये 'वर्ल्ड पास्ता ऑर्गनायझेशन' (WPO) स्थापन झाली. तेव्हापासून दरवर्षी २५ ऑक्टोबरला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर खाद्य महोत्सव, पाककला स्पर्धा आणि जनजागृतीचे कार्यक्रम होतात. नामांकित शेफ (Chefs) या दिवशी एकत्र येऊन पास्ताच्या नव्या रेसिपी तयार करतात आणि डिजिटल मीडियातून पास्ताप्रेमींशी संवाद साधतात.

पास्ता मुख्यतः दुरम गहू (Durum Wheat), रवा (Semolina) किंवा तांदळाच्या पिठापासून बनतो. आरोग्याची काळजी घेणाऱ्यांसाठी मल्टीग्रेन, ओट्स, क्विनोआ आणि नाचणी किंवा ज्वारीसारख्या भरड धान्यांपासून (Millets) केलेला पास्ताही आता बाजारात मिळतो.

लोकप्रिय प्रकारांत पेन्ने (Penne) आहे, जो नळीसारखा असतो आणि टोकांना तिरपा कापलेला असतो. तो व्हाईट किंवा रेड सॉससोबत छान लागतो. फ्युझिली (Fusilli) स्प्रिंग किंवा स्क्रूसारखा असतो आणि त्यात सॉस नीट बसतो. स्पॅगेटी (Spaghetti) लांब आणि बारीक शेवयांसारखी दिसते आणि इटलीत ती अगदी पारंपरिक मानली जाते. मॅकरोनी (Macaroni) लहान, वळणदार नळीच्या आकाराची असून भारतात ती सर्वाधिक लोकप्रिय आहे. रॅव्हिओली (Ravioli) मध्ये भाज्या किंवा चीज भरलेले असते.

पास्ता आरोग्यासाठी वाईट असतो असा समज आहे, पण तज्ज्ञांच्या मते योग्य पद्धतीने केलेला पास्ता फायदेशीर ठरू शकतो. त्यातील कॉम्प्लेक्स कार्बोहायड्रेट्स (Complex Carbohydrates) शरीराला हळूहळू आणि दीर्घकाळ ऊर्जा देतात. होल व्हिट (Whole Wheat) किंवा भरड धान्यांच्या पास्तामध्ये फायबर भरपूर असते, त्यामुळे पचन सुधारते आणि वजन आटोक्यात ठेवायला मदत होते.

साध्या पाण्यात शिजवलेल्या पास्तामध्ये फॅट्स अगदी कमी असतात. त्यात ब्रोकोली, शिमला मिरची, गाजर आणि ऑलिव्ह ऑईल घातले तर तो संपूर्ण संतुलित आहार होतो.

भारतात पास्ता आला तेव्हा तो फक्त पाश्चात्य पदार्थ म्हणून ओळखला जायचा. पण भारतीय गृहिणी आणि शेफ यांनी त्याला भारतीय मसाल्यांची फोडणी दिली आणि 'देसी पास्ता' ही नवी कल्पना पुढे आली. आज घरोघरी गरम मसाला, टोमॅटो-कांद्याची ग्रेव्ही आणि हिरव्या मिरच्या घालून केलेला मसाला पास्ता खूप लोकप्रिय आहे. लहान मुलांना आवडेल आणि पौष्टिकताही राखली जाईल असा गव्हाचा पास्ता बाजारात मोठ्या प्रमाणात विकला जातो. त्यामुळे हा इटालियन पदार्थ आता भारतीय खाद्यसंस्कृतीचा भाग झाला आहे.

हा दिवस साजरा करायचा असेल तर घरी ऑलिव्ह ऑईल, टोमॅटो प्युरी आणि ताज्या भाज्या वापरून हेल्दी पास्ता करून पाहता येईल. वीकेंडला कुटुंबासोबत किंवा मित्रांसोबत पास्ता पार्टी करता येईल. तसेच तयार केलेल्या पास्ताचे फोटो #WorldPastaDay हा हॅशटॅग वापरून सोशल मीडियावर शेअर करता येतील.