झोपेत हात-पाय सुन्न होणं रोजचं झालं तर हे असू शकतं कारण, डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा

सकाळी उठल्यावर हात सुन्न वाटणं, बोटांत मुंग्या येणं, पाय जड होऊन पहिली दोन-चार पावलं टाकायला त्रास होणं, हा अनुभव अनेकांना येतो. झोपेत चुकीच्या पोजीशनमध्ये झोपलं, हातावर डोकं ठेवून झोपलं किंवा एकाच कुशीवर बराच वेळ झोपलं की नसांवर दाब येतो आणि हात-पाय सुन्न होतात. थोडा वेळ हात-पाय हलवले की हा त्रास आपोआप कमी होतो. पण हेच रोज होत असेल तर मात्र दुर्लक्ष करू नये, कारण तो नुसता झोपेचा त्रास नसून दुसऱ्या एखाद्या आजाराचं लक्षण असू शकतो.

शरीरातल्या नसा लाईटच्या वायरसारख्या असतात, त्या मेंदूपासून सगळ्या शरीरात मेसेज पोहोचवतात. गाढ झोपेत एकाच जागी हात दाबला गेला की कोपराजवळची अल्नर नर्व किंवा दंडातली रेडियल नर्व दबते आणि मेंदूकडे जाणारा मेसेज थांबतो. सकाळी उठून पोजीशन बदलली की दाब कमी होतो, नसा परत सुरू होतात आणि तेव्हाच मुंग्या येणं, टोचल्यासारखं वाटणं जाणवतं. थोडं चालल्यावर, हात-पाय हलवल्यावर रक्ताभिसरण नीट होतं आणि त्रास जातो.

रोजच हा त्रास होत असेल तर त्यामागे वेगळी कारणं असू शकतात. मानेच्या मणक्यात नस दबली गेली तर खांद्यापासून बोटांपर्यंत मुंग्या येतात, तर कंबरेच्या मणक्यात प्रॉब्लेम असेल तर कंबरेपासून पायापर्यंत सुन्नपणा जाणवतो. मनगटातल्या नसा दाबल्या गेल्या की कार्पल टनेलचा त्रास होतो, रात्री झोपेत मनगट वाकडं झालं की हा त्रास वाढतो आणि दिवसभर कॉम्प्युटरवर काम करणाऱ्यांना हा त्रास जास्त होतो. मधुमेह असणाऱ्यांच्या हात-पायांच्या नसा हळूहळू खराब होतात, याला न्यूरोपॅथी म्हणतात, तसंच शरीरात व्हिटॅमिन B12 कमी झालं तरी नसा नीट काम करत नाहीत. काही जण सुन्नपणा आणि पायाचा कडकपणा यात गल्लत करतात, पण रात्रभर एकाच पोजीशनमध्ये झोपल्याने सांध्यातलं तेल कमी होऊन स्नायू कडक होतात, त्यामुळे सकाळी पहिली पावलं टाकताना दुखतं. हे संधिवात किंवा टाचदुखीमुळेही होऊ शकतं.

घरच्या घरी काही सोप्या गोष्टी करता येतात. झोपताना हातावर डोकं ठेवून झोपू नये, मानेखाली व्यवस्थित उशी घ्यावी आणि पाठ सरळ राहील याची काळजी घ्यावी. सुन्न झालं की हात-पाय जोरात झटकण्याऐवजी हळूहळू बोटं हलवावी, स्ट्रेचिंग करावं. दिवसभर भरपूर पाणी प्यावं आणि एकाच जागी बसून राहण्याऐवजी थोडं चालणं-फिरणं ठेवावं. रात्री पायात गोळे येणं हे पाणी कमी प्यायल्यानेही होऊ शकतं.

बहुतेक वेळा हा सुन्नपणा थोड्याच वेळात जातो, पण काही वेळा तो स्ट्रोकचाही संकेत असू शकतो. अचानक एका बाजूचा हात-पाय सुन्न झाला, चेहरा वाकडा झाला, बोलताना जीभ अडखळायला लागली, अचानक दिसणं बंद झालं किंवा चक्कर आली, तर एक सेकंदही न थांबता लगेच दवाखान्यात जावं, कारण हा स्ट्रोकचा झटका असू शकतो. लघवीवरचा कंट्रोल जाणं, कंबरेत खूप दुखून पायातली ताकद कमी होणं, हात-पाय थंड आणि निळे पडणं आणि हलवूनही सुन्नपणा न जाणं ही देखील धोक्याची लक्षणं आहेत.

रोजच पाय कडक होत असेल, दुखत असेल तर फिजिओथेरपीचा फायदा होतो. रोजचे स्ट्रेचिंगचे व्यायाम आणि स्नायू मजबूत करण्याचे व्यायाम केल्याने फक्त दुखणं कमी होत नाही तर प्रॉब्लेम मुळापासून बरा होतो. सकाळी उठल्यावर सुन्नपणा जास्त वेळ राहत असेल, वस्तू पकडता येत नसेल किंवा चालताना त्रास होत असेल, तर उगाच घरी बसून न राहता चांगल्या डॉक्टरला दाखवून घ्यावं. वेळेवर उपचार घेतल्यास मोठा त्रास टळू शकतो.