स्मार्ट मीटरमुळे वीजबिल वाढते का? पारंपारिक मीटरशी फरक समजून घ्या
महाराष्ट्रात वीज मीटरच्या डिजिटलायझेशनमुळे घरोघरी स्मार्ट मीटरची चर्चा सुरू आहे. स्मार्ट मीटरमुळे खरोखर बिल जास्त येते का, आणि जुन्या मीटरपेक्षा ते वेगळे कसे काम करते, हे जाणून घेऊया.
महाराष्ट्रात वीज मीटरच्या डिजिटलायझेशनमुळे स्मार्ट मीटरचा विषय सध्या घरोघरी चर्चेत आहे. जुन्या पद्धतीच्या मीटरमध्ये ठराविक काळाने कर्मचारी घरी येऊन रीडिंग नोंदवत असे, तर स्मार्ट मीटरमध्ये वीज वापराचा डेटा डिजिटल पद्धतीने दूरस्थपणे मिळवता येतो. केंद्र सरकारच्या नियमांनुसार स्मार्ट मीटरचे रीडिंग दिवसातून किमान एक वेळा डिजिटली घेण्याची तरतूद आहे आणि ग्राहकांना त्यांच्या वापराचा डेटा डिजिटल माध्यमातून उपलब्ध करून देणे अपेक्षित आहे.
पारंपारिक किंवा नॉर्मल मीटरमध्ये मीटरवरील युनिट्स प्रत्यक्ष पाहून रीडिंग नोंदवले जात असे. महाराष्ट्रातील सध्याच्या व्यवस्थेत अधिकृत मीटर रीडरकडून रीडिंग घेण्याची तरतूद आहे, पण काही वेळा प्रत्यक्ष रीडिंग घेता आले नाही तर सरासरी वापरावर आधारित बिल पाठवले जाऊ शकते. अशा वेळी महावितरण ग्राहकांना स्वतःचे अॅप किंवा पोर्टलद्वारे Self Reading नोंदवण्याची सुविधाही देते.
स्मार्ट मीटरचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे रीडिंगसाठी प्रत्येक वेळी कर्मचाऱ्याने प्रत्यक्ष घरी येण्याची गरज उरत नाही, कारण मीटरचा डेटा दूरस्थपणे मिळू शकतो. ग्राहकांना त्यांच्या वापराचा डेटा डिजिटल माध्यमातून पाहण्याची सुविधा मिळत असल्याने प्रत्यक्ष रीडिंग, अंदाजे बिल आणि वापरातील बदल समजून घेणे तुलनेने सोपे होऊ शकते.
पण मग स्मार्ट मीटरमुळे बिल जास्त येते का, हा खरा प्रश्न आहे. फक्त स्मार्ट मीटर बसवल्यामुळे प्रति युनिट वीजदर आपोआप वाढत नाही. बिलामध्ये लागू असलेला टॅरिफ, प्रत्यक्ष वापर, स्थिर शुल्क आणि इतर लागू घटक हेच महत्त्वाचे ठरतात. मात्र स्मार्ट मीटरमुळे वापराचे रीडिंग आधीपेक्षा जास्त अचूक आणि नियमित मिळत असल्याने, आधी अंदाजे बिल येत असेल तर प्रत्यक्ष वापरानुसार बिलात फरक दिसू शकतो. त्यामुळे बिल वाढले याचा अर्थ लगेच मीटरने चुकीचे रीडिंग घेतले असा काढता येत नाही.
2023 सालच्या केंद्र सरकारच्या नियमांनुसार स्मार्ट मीटरचे रीडिंग दिवसातून किमान एक वेळा दूरस्थपणे घेण्याची तरतूद आहे. स्मार्ट मीटर बसवल्यानंतर, त्याआधीच्या कालावधीतील Maximum Demand वर आधारित दंड लावता येत नाही. तसेच स्मार्ट मीटरने नोंदवलेली Maximum Demand मंजूर लोडपेक्षा जास्त असल्यास, संबंधित बिलिंग सायकलमध्ये प्रत्यक्ष नोंदवलेल्या मागणीच्या आधारेच गणना करण्याची तरतूद नियमांत आहे.
ग्राहकांनी स्मार्ट मीटर बसवल्यानंतर अॅप किंवा उपलब्ध डिजिटल माध्यमातून आपला वापर वेळोवेळी तपासत राहणे उपयोगी ठरते. बिल अपेक्षेपेक्षा जास्त वाटल्यास युनिट्स, मीटर रीडिंग आणि बिलातील इतर शुल्क तपासून पाहावेत. तक्रार असल्यास महावितरणकडे चौकशी करता येते.
