सिंदेवाहीत वृक्षलागवडीचा स्वस्तिक पॅटर्न, जिल्ह्यातील ८२५ ग्रामपंचायतींत नेण्याचे नियोजन
चंद्रपूर जिल्ह्यातील सिंदेवाही येथे कमी जागेत जास्त झाडे लावणाऱ्या स्वस्तिक पॅटर्नचा प्रयोग सुरू, केशर आंब्याच्या फळबागांमधून ग्रामपंचायतींना उत्पन्नाचीही योजना.
चंद्रपूर जिल्ह्यातील सिंदेवाही येथील ग्रामसेवक प्रशिक्षण केंद्रात २५ सप्टेंबर रोजी एक नवा प्रयोग सुरू झाला. विकसित भारत रोजगार आणि आजीविका हमी अभियान, ग्रामसेवक प्रशिक्षण केंद्र आणि विविध योजनांची सांगड घालून 'स्वस्तिक पॅटर्न वृक्षारोपण' या प्रात्यक्षिक कार्यक्रमाचा शुभारंभ करण्यात आला. जिल्हाधिकारी वसुमना पंत आणि जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी पुलकित सिंग यांच्या हस्ते झाड लावून या उपक्रमाची सुरुवात झाली.
कमी जागेत जास्तीत जास्त झाडे लावता येणे, प्रत्येक झाडाला पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळणे, पाण्याची बचत होणे आणि हरित क्षेत्र वाढणे, हे या पॅटर्नचे फायदे असल्याचे जिल्हाधिकारी पंत यांनी सांगितले. याशिवाय केशर जातीच्या आंब्याच्या फळबागा लावल्यामुळे ग्रामपंचायतींना पुढे जाऊन स्वतःचे उत्पन्न मिळू शकेल, असेही त्या म्हणाल्या. ए. एस. नाथन, ज्यांना 'ऑक्सिजन मॅन' म्हणून ओळखले जाते, यांच्या संकल्पनेवर हा स्वस्तिक पॅटर्न आधारलेला आहे.
सिंदेवाहीच्या याच ग्रामसेवक प्रशिक्षण केंद्रात चंद्रपूर, गडचिरोली, भंडारा आणि गोंदिया या चार जिल्ह्यांतील ग्रामपंचायत अधिकारी, विस्तार अधिकारी आणि सरपंच यांचे नियमित प्रशिक्षण चालते. त्यामुळे या चारही जिल्ह्यांतील प्रशिक्षणार्थींना स्वस्तिक पॅटर्नची प्रत्यक्ष माहिती मिळावी आणि ही पद्धत जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचावी, यासाठी याच केंद्राची 'डेमो साइट' म्हणून निवड करण्यात आली, असे जिल्हाधिकारी पंत यांनी नमूद केले.
पहिल्या टप्प्यात १०० ग्रामपंचायतींमध्ये हा प्रयोग राबवला जाणार आहे. जिल्हाधिकारी पंत यांनी सांगितले की, या जिल्हास्तरीय प्रात्यक्षिकानंतर पुढील महिन्यात खनिज क्षेत्रामुळे बाधित झालेल्या ५० ग्रामपंचायतींमध्ये स्वस्तिक पॅटर्न पद्धतीने वृक्षलागवड केली जाईल, तर उरलेल्या ५० ग्रामपंचायतींमध्ये केशर आंब्याची लागवड प्रायोगिक तत्त्वावर केली जाईल. या माध्यमातून ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी तयार करण्यासोबतच पर्यावरण संवर्धन, हरित क्षेत्रवाढ आणि शाश्वत विकासाला चालना द्यायची आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
या पथदर्शी प्रयोगानंतर संपूर्ण जिल्ह्यातील ८२५ ग्रामपंचायतींपर्यंत वृक्षलागवड नेण्याचे नियोजन असल्याचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी पुलकित सिंग यांनी सांगितले. ग्रामपंचायती आर्थिकदृष्ट्या स्वतःच्या पायावर उभ्या राहाव्यात, यासाठी केशर आंब्याची लागवड केली जात आहे. फळबागांचे उत्पादन सुरू झाल्यावर फळविक्रीतून मिळणारे उत्पन्न गावातील रस्ते, पथदिवे, पाणीपुरवठा, शाळा आणि इतर विकासकामांसाठी वापरता येईल, असे सिंग म्हणाले. गावे सुंदर, हिरवीगार आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवण्याचा संकल्प करूया, असे आवाहनही त्यांनी केले.
ए. एस. नाथन यांनी स्वस्तिक पॅटर्न वृक्षारोपणाबाबत मार्गदर्शन करताना सांगितले की, हा केवळ झाडे लावण्याचा कार्यक्रम नसून विविध योजनांची सांगड, रोजगारनिर्मिती, पर्यावरण रक्षण आणि शाश्वत विकास यांना एकत्र आणणारा नवा प्रयोग आहे. ही वृक्षलागवड नसून 'वृक्षक्रांती' असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
कार्यक्रमानंतर जिल्हाधिकारी पंत आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी सिंग यांनी ग्रामसेवक प्रशिक्षण केंद्राची पाहणी केली. त्यानंतर अंतरगाव आणि गडमौशी येथील जिल्हा परिषदेच्या प्राथमिक शाळांना भेट देऊन तेथील व्यवस्थेचीही त्यांनी पाहणी केली. कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक ग्रामसेवक प्रशिक्षण केंद्राचे प्राचार्य तथा उपजिल्हा कार्यक्रम समन्वयक गिरीश धायगुडे यांनी केले. यावेळी उपजिल्हाधिकारी (रोहयो) शुभम दांडेकर, विभागीय वन अधिकारी बापू येडे, कृषी विज्ञान केंद्र सिंदेवाहीच्या वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. सोनाली दुपटे, प्रभारी गटविकास अधिकारी विभावरी तितरे, लक्ष्मी कुमरे, कृषी अधिकारी महेश वट्टी, चंद्रकांत दलाल, बंडू गुंतीवार, थामदेव अगडे, प्यारेलाल देवगडे आणि ओम चनफणे यांच्यासह प्रशिक्षण केंद्राचे कर्मचारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. आभार लक्ष्मीनारायण दोडके यांनी मानले.
