सायन रुग्णालयात एका दिवसात सुमारे ६०० जणांना HPV लस, MOCF ची मोहीम पूर्ण

मुंबईतील लोकमान्य टिळक महानगरपालिका सर्वसाधारण रुग्णालयात (सायन रुग्णालय) M|O|C Cancer Care Foundation (MOCF) ने मोठ्या प्रमाणावर Human Papillomavirus (HPV) लसीकरण मोहीम पूर्ण केली. MOCF ही M|O|C Cancer Care ची ना-नफा संस्था आहे. रुग्णालयाचे MARD युनिट आणि Rotary Club यांच्या सहकार्याने ही मोहीम झाली.

गुरुवार, 24 सप्टेंबर 2026 रोजी सकाळी 10 ते रात्री 8 या वेळेत वैद्यकीय व पॅरामेडिकल विद्यार्थी आणि रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांना अंदाजे 600 डोस देण्यात आले. याच मॉडेलखाली याआधी Nair Hospital, J. J. Hospital, Rajiv Gandhi Hospital, Poddar Ayurvedic College आणि Cooper Hospital येथे लसीकरण मोहिमा झाल्या आहेत.

MOCF च्या माहितीनुसार, भारतातील महिलांमध्ये गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा सर्वाधिक आढळणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे. प्राथमिक प्रतिबंधासाठी प्रभावी आणि सिद्ध साधन उपलब्ध असलेल्या मोजक्या कर्करोगांत त्याचा समावेश होतो. जवळपास सर्वच प्रकरणांचा संबंध उच्च-जोखमीच्या HPV प्रकारांच्या दीर्घकाळ टिकणाऱ्या संसर्गाशी आहे, आणि लसीकरणातून या संसर्गापासून दीर्घकालीन संरक्षण मिळू शकते, असे संस्थेने म्हटले आहे. मात्र भारतात HPV लसीकरणाचे प्रमाण अजून कमी आहे. आरोग्य व्यवस्थेतील काही घटकांतही या लसीबद्दलची जागरूकता सारखी नाही.

याच मुद्द्यावर ही मोहीम भर देते, असे MOCF चे म्हणणे आहे. वैद्यकीय व पॅरामेडिकल विद्यार्थी, निवासी डॉक्टर आणि रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांना लस दिल्यास दुहेरी फायदा होतो. करिअरच्या सुरुवातीच्या टप्प्यावर असलेल्यांना संरक्षण मिळते आणि राज्यभरातील सल्ला केंद्रे, वॉर्ड व समुदाय आरोग्य केंद्रांत अनेक वर्षे HPV लसीकरणाबद्दल जागरूकता निर्माण करणारे प्रशिक्षित आरोग्य कर्मचारी तयार होतात. आरोग्य कर्मचाऱ्याने स्वतः लस घेतलेली असेल तर तो किंवा ती रुग्णाला लसीची शिफारस अधिक प्रभावीपणे करू शकते, असेही संस्थेने म्हटले आहे.

MOCF साठी लसीकरण शिबिर हा वेगळा उपक्रम नाही. Foundation कर्करोगाच्या उपचारांच्या संपूर्ण साखळीवर काम करते. एका बाजूला प्रतिबंध आणि जनजागृती, तर दुसरीकडे OncoRaksha या मोबाइल मॅमोग्राफी आणि Pap smear कार्यक्रमातून लवकर निदान आणि OncoSahara मार्फत रुग्ण मार्गदर्शन, उपचारांशी जोडणी व आर्थिक मदत. प्रत्येक सहभागीची नोंद फॉलो-अप रजिस्टरमध्ये केली जाते. पुढचे डोस वेळेवर घेण्यासाठी स्मरणपत्रे आणि समन्वयही केला जातो, म्हणजे लसीकरण सुरू होऊन अर्धवट राहत नाही.

ही मोहीम MOCF ने आतापर्यंत सहा वेळा राबवलेल्या सहकार्याच्या मॉडेलवर आधारित आहे. लसींची उपलब्धता, कोल्ड चेन, वैद्यकीय प्रोटोकॉल, कागदपत्रे आणि पुढच्या डोसचा फॉलो-अप ही जबाबदारी Foundation घेते. यजमान संस्था कॅम्पस, लाभार्थी गट आणि प्रत्यक्ष आयोजनासाठी लागणारा समन्वय देते. या वेळी ही जबाबदारी सायन रुग्णालयाच्या MARD युनिटने पार पाडली. सेवा भागीदार जनजागृती आणि लागणाऱ्या संसाधनांना पाठबळ देतात, आणि या मोहिमेत Rotary Club ने सहकार्य केले. या तिन्ही क्षमता एकाच संस्थेकडे एकत्र नसतात, त्यामुळे प्रत्येक भागीदार आपली खासियत देतो आणि कार्यक्रम प्रभावीपणे राबवता येतो, असे सांगण्यात आले.

M|O|C Cancer Care Foundation चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. निनाद साळुंखे म्हणाले, "भारतामध्ये गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची समस्या अशी नाही की ती वैद्यकीय क्षेत्र सोडवू शकत नाही. खरी समस्या ही सेवा प्रभावीपणे पोहोचवण्याची आहे. लस उपलब्ध आहे, तपासणीची सुविधा उपलब्ध आहे आणि उपचारही उपलब्ध आहेत; मात्र व्यक्तीला एका टप्प्यातून दुसऱ्या टप्प्यापर्यंत नेणारी संरचित व्यवस्था आवश्यक आहे. आम्ही ही व्यवस्था दोन्ही बाजूंनी उभारत आहोत, आज वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये प्रतिबंधात्मक लसीकरण आणि उद्या आमच्या स्क्रीनिंग शिबिरांमध्ये सकारात्मक तपासणी झालेल्या महिलांसाठी मार्गदर्शन. संस्थांच्या माध्यमातून काम करणे, त्यांच्या व्यवस्थेपासून वेगळे राहून काम करण्याऐवजी, या उपक्रमाला दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यास मदत करते."

सायन रुग्णालयाच्या MARD युनिटचे अध्यक्ष डॉ. शुभम दुगमवार म्हणाले, "वैद्यकीय आणि पॅरामेडिकल कर्मचाऱ्यांसाठी मोफत HPV लसीकरण करण्यासाठी Rotary Club च्या मदतीने पुढाकार घेतल्याबद्दल आम्ही MOC Foundation चे आभारी आहोत. या उपक्रमामुळे वंचित आणि गरजू समुदायांना प्राधान्याने सेवा देण्याची आमची सामाजिक जबाबदारी अधिक वाढली आहे."

मुंबई, ठाणे आणि महाराष्ट्रातील इतर भागांतील वैद्यकीय महाविद्यालये, नर्सिंग संस्था, रुग्णालये आणि कॉर्पोरेट कॅम्पस यांनी अशा लसीकरण मोहिमा आयोजित करण्यासाठी पुढे यावे, असे आवाहन MOCF ने केले आहे. संस्थात्मक HPV लसीकरण हे अधूनमधून होणाऱ्या वेगळ्या कॅम्पपुरते न ठेवता, ठरलेला प्रोटोकॉल, भागीदारांच्या स्पष्ट जबाबदाऱ्या आणि फॉलो-अप यंत्रणा असलेला नियमित कार्यक्रम बनवणे हा Foundation चा उद्देश आहे. त्यामुळे प्रतिबंध हा आरोग्यसेवेच्या नियमित प्रवासाचा भाग होईल, असे संस्थेचे म्हणणे आहे.