सप्तशृंगी देवीला अर्धशक्तीपीठ का म्हणतात? झुकलेल्या मूर्तीमागची श्रद्धा काय

महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तीपीठांच्या परंपरेत सप्तशृंगी देवीच्या मंदिरालाही विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. नाशिक जिल्ह्यातील वणी परिसरात सात पर्वतांच्या कुशीत हे मंदिर वसलेले असून, दर्शनासाठी वर्षभर भाविक येत असतात. सप्तशृंगी देवीला 18 हात असून ती भक्तांना आशीर्वाद देते, अशी श्रद्धा आहे. प्रत्येक हातात देवांनी दिलेली शस्त्रे आहेत.

महाराष्ट्रातील 3 पूर्ण शक्तीपीठांनंतर सप्तशृंगी देवीला अर्धशक्तीपीठ का मानले जाते, याचा संबंध धार्मिक परंपरा आणि पौराणिक कथांशी जोडला जातो.

या परंपरेनुसार कोल्हापूरची महालक्ष्मी, तुळजापूरची तुळजाभवानी आणि माहूरची रेणुका माता ही 3 पूर्ण शक्तीपीठे मानली जातात. नाशिक जिल्ह्यातील सप्तशृंगी देवीला अर्धशक्तीपीठाचा मान दिला जातो. स्थानिक धार्मिक मान्यतेनुसार देवी येथे कुमारिका-बालिका स्वरूपात विराजमान आहे, म्हणून या स्थानाला अर्धशक्तीपीठ म्हटले जाते. ही वर्गवारी श्रद्धा, मान्यता आणि परंपरेवर आधारित आहे, हे लक्षात घ्यायला हवे.

पौराणिक कथेनुसार, राजा दक्षाने आयोजित केलेल्या यज्ञात भगवान शंकरांचा अपमान झाला. त्यामुळे माता सतीने यज्ञकुंडात देहत्याग केला. संतप्त झालेल्या भगवान शंकरांनी सतीचे पार्थिव शरीर घेऊन तांडव सुरू केले. सृष्टीचे रक्षण करण्यासाठी भगवान विष्णूंनी सुदर्शन चक्राने सतीच्या शरीराचे भाग वेगवेगळे केले, अशी कथा सांगितली जाते. मान्यतेनुसार, सतीचा उजवा हात नाशिकजवळील सप्तशृंग पर्वतावर पडला. त्यामुळे शक्तीपीठाच्या परंपरेत या स्थानाला अतिशय महत्त्व प्राप्त झाले.

आणखी एका धार्मिक कथेनुसार, महिषासुराचा वध केल्यानंतर देवीचे रौद्ररूप शांत झाले आणि तिने सह्याद्रीच्या सप्तशृंग पर्वतरांगांमध्ये वास्तव्य केले. सप्तशृंगी देवीचे रूप शक्ती आणि करुणेचे प्रतीक मानले जाते.

देवीची मूर्ती एका बाजूला किंचित झुकलेली दिसते. ऋषी मार्कंडेय देवीची स्तुती करत होते आणि दुर्गासप्तशतीचे पठण करत होते. त्यांचे म्हणणे ऐकण्यासाठी देवी त्या दिशेला झुकली, अशी लोकश्रद्धा रूढ आहे.

मूर्ती सुमारे 8 फूट उंच असून शेंदूरलेपामुळे ती भगव्या रंगात दिसते. देवीच्या हातांमध्ये त्रिशूल, सुदर्शन चक्र, धनुष्य-बाण आणि तलवार यांसारखी आयुधे असल्याचे वर्णन केले जाते.

मंदिर समुद्रसपाटीपासून सुमारे 4,800 फूट उंचीवर आहे. तिथे पोहोचण्यासाठी सुमारे 472 पायऱ्या चढाव्या लागतात. नवरात्रीत मोठ्या संख्येने भाविक दर्शनासाठी येतात. देवीला नारळ, साडी, कुंकू आणि फुलांची ओटी अर्पण केली जाते. पुरणपोळीचा प्रसादही भाविकांमध्ये बराच लोकप्रिय आहे.

सप्तशृंगी देवीचे मंदिर हे केवळ श्रद्धेचे केंद्र नसून महाराष्ट्राच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. अर्धशक्तीपीठाची मान्यता, सतीच्या हाताची पौराणिक कथा आणि देवीच्या झुकलेल्या मूर्तीशी जोडलेली आख्यायिका यामुळे या स्थानाबद्दल भाविकांमध्ये विशेष कुतूहल आहे.