सहारा वाळवंटात सापडला मंगळावरचा ४.१ अब्ज वर्षे जुना उल्कापिंड, पाण्याचा भक्कम पुरावा

सहारा वाळवंटातील माली देशात संशोधकांना मंगळावरून आलेला एक उल्कापिंड सापडला आहे. हा उल्कापिंड तब्बल ४.१ अब्ज वर्षे जुना आहे. आतापर्यंत पृथ्वीवर सापडलेल्या मंगळाच्या तुकड्यांमध्ये हा सर्वात जुना आणि सर्वात महत्त्वाचा मानला जात आहे. या बातमीमुळे विज्ञान जगतात मोठी खळबळ उडाली आहे.

या उल्कापिंडाचा कसून अभ्यास केल्यावर मंगळाच्या पृष्ठभागाखाली अब्जावधी वर्षांपूर्वी पाणी होते, याचा भक्कम पुरावा शास्त्रज्ञांच्या हाती लागला आहे. त्यामुळे मंगळावर कधीतरी जीवसृष्टी किंवा तिला अनुकूल परिस्थिती होती का, या चर्चेला पुन्हा जोर आला आहे.

हा दुर्मिळ उल्कापिंड २०२२ मध्ये सहारा वाळवंटात सापडला होता. त्याला 'तेगाझा ००१' (Teghaza 001) असे नाव देण्यात आले आहे. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर नावाजलेल्या 'सायन्स' (Science) जर्नलमध्ये या संशोधनाचा सविस्तर शोधनिबंध प्रसिद्ध झाला आहे.

संशोधकांच्या म्हणण्यानुसार हा उल्कापिंड अफाट वेगाने पृथ्वीच्या वातावरणात शिरला आणि जमिनीवर आदळला. घर्षण आणि धडक यामुळे त्याचे एकूण आठ तुकडे झाले. त्यातला सर्वात मोठा तुकडा माणसाच्या मुठीएवढा आहे. या उल्कापिंडाचा मूळचा नैसर्गिक गुलाबी रंग पृथ्वीच्या वातावरणात आल्यानंतर झालेल्या प्रक्रियेमुळे थोडा बदलला आहे.

उल्कापिंडाच्या रासायनिक रचनेचा अभ्यास केल्यावर वैज्ञानिकांना आश्चर्यकारक माहिती मिळाली. मंगळावरचा वितळलेला लाव्हा पृष्ठभागाखालच्या पाण्याच्या संपर्कात आला आणि थंड होऊन हा खडक तयार झाला असावा, असा अंदाज आहे.

उल्कापिंडातील वेगवेगळ्या खनिजांमध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनचे वेगवेगळे घटक दडलेले सापडले आहेत. त्यावरून ४.१ अब्ज वर्षांपूर्वी मंगळाच्या पोटात किंवा पृष्ठभागाखाली पाणी वाहत होते, हे स्पष्ट होते. पुढे भूगर्भातले बदल होत गेले आणि वितळलेले खडक संपर्कात आले, तसतसे हे पाणी हळूहळू नाहीसे होऊ लागले.

या अभ्यासाचे नेतृत्व करणारे नासाचे (NASA) खगोलशास्त्रज्ञ यांग लिऊ (Yang Liu) यांनी सांगितले, "तेगाझा ००१ हा उल्कापिंड मंगळाच्या सुरुवातीच्या काळातील रहस्य उलगडण्यासाठी अत्यंत मोलाचा ठरत आहे." हा उल्कापिंड असा पुरावा देतो की ४.१ अब्ज वर्षांपूर्वी मंगळ आजच्यासारखा कोरडा आणि थंड ग्रह नव्हता, तर तो ओला आणि उष्ण ग्रह होता.

उल्कापिंडात सापडलेल्या अत्यंत सूक्ष्म झिरकॉन स्फटिकांच्या (Zircon Crystals) मदतीने वैज्ञानिकांनी त्याचे अचूक वय ४.१ अब्ज वर्षे असल्याचे ठरवले आहे.

सध्या या संशोधनामुळे खगोल अभ्यासकांमध्ये आणि सामान्य लोकांमध्येही मोठे कुतूहल निर्माण झाले आहे. येत्या काळात मंगळाच्या इतिहासाबद्दल आणखी अनेक मोठे खुलासे होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.