कावेरी ड्राय इंजिनची रशियातील चाचणी यशस्वी, ४८.५ किलोन्यूटन थ्रस्ट मिळाला

भारताच्या स्वदेशी 'कावेरी' जेट इंजिनच्या ड्राय व्हर्जनने रशियात झालेल्या उड्डाण चाचण्यांमध्ये ४८.५ किलोन्यूटन (kN) थ्रस्ट निर्माण केला आहे. हे इंजिन भारताच्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (DRDO) अंतर्गत येणाऱ्या 'गॅस टर्बाइन रिसर्च एस्टॅब्लिशमेंट' (GTRE) प्रयोगशाळेने विकसित केले आहे. संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.

या चाचणीसाठी शास्त्रज्ञांनी ४६ किलोन्यूटन थ्रस्टचे उद्दिष्ट ठेवले होते. कावेरीच्या ड्राय इंजिनने त्यापेक्षा जास्त कामगिरी केली. तांत्रिक अडचणींमुळे एकेकाळी संथ झालेला हा प्रकल्प आता भारतीय हवाई दलाच्या भविष्यातील गरजांसाठी सज्ज झाला आहे.

हे 'ड्राय इंजिन' आहे. म्हणजे अतिरिक्त इंधन जाळून क्षणभर वेग वाढवणाऱ्या 'आफ्टरबर्नर' प्रणालीशिवाय ते चालते. भारताच्या भविष्यातील मानवरहित स्टेल्थ लढाऊ ड्रोन (UCAV) म्हणजेच 'घातक' (Ghatak) कार्यक्रमासाठी हे इंजिन तयार केले जात आहे. रशियातील 'सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ एव्हिएशन मोटर्स' (CIAM) आणि 'ग्रोमोव्ह फ्लाइट रिसर्च इन्स्टिट्यूट' यांच्या चाचणी सुविधांमध्ये या उड्डाण चाचण्या पूर्ण झाल्या.

चाचण्यांच्या मूल्यांकनासाठी रशियन बनावटीचे 'इल्युशिन आयएल-७६' (Ilyushin Il-76) हे मोठे फ्लाइंग टेस्टबेड विमान वापरले गेले. विमानावरील एका सामान्य टर्बोफॅन इंजिनच्या जागी कावेरीचे ड्राय इंजिन बसवण्यात आले. हवेत उंचावर त्याची कार्यक्षमता, तापमान सहन करण्याची क्षमता आणि थ्रस्ट यांची कसून तपासणी झाली.

कावेरीचा प्रवास मोठा आहे. १९८० च्या दशकात हे इंजिन मुळात भारताच्या स्वदेशी 'एलसीए तेजस' (LCA Tejas) या हलक्या लढाऊ विमानासाठी मुख्य पॉवरप्लांट म्हणून विकसित केले जात होते. पण लढाऊ विमानाला लागणारा थ्रस्ट-टू-वेट रेशिओ आणि आवश्यक जोर मिळवण्यात त्या वेळी तांत्रिक अडचणी आल्या. आंतरराष्ट्रीय निर्बंध, धातू तंत्रज्ञानातील मर्यादा आणि देशात चाचणी सुविधांचा अभाव यामुळे कावेरीला तेजस कार्यक्रमातून वेगळे करावे लागले.

काही वर्षांपूर्वी जगभरात कावेरी प्रकल्प अयशस्वी मानला जात होता आणि त्यावर टीकाही होत होती. भारतीय शास्त्रज्ञांनी इंजिनच्या गाभ्यात (Core Engine) सुधारणा केल्या, त्यातील आफ्टरबर्नर काढला आणि त्याचे ड्राय व्हर्जनमध्ये रूपांतर केले.

आता या चाचणीतील डेटाचा CEMILAC (सेंटर फॉर मिलिटरी एअरवर्धनेस अँड सर्टिफिकेशन) कडून सखोल आढावा घेतला जाईल. त्यानंतर इंजिनचे अंतिम प्रमाणीकरण (Certification), दीर्घकालीन उड्डाण चाचण्या आणि 'घातक'च्या (Ghatak UCAV) प्रोटोटाइपसोबत त्याचे भौतिक व संगणकीय एकत्रीकरण (Integration) केले जाईल. लष्करी सेवेत वापरण्यापूर्वी हे टप्पे गाठणे बाकी आहे.

हे सर्व टप्पे अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी झाले, तर स्टेल्थ ड्रोनसाठी भारताला परदेशी इंजिनांवर अवलंबून राहावे लागणार नाही. स्टेल्थ ड्रोन रडारच्या नजरेत न येता शत्रूच्या हद्दीत घुसून अचूक हल्ला करू शकतात. अशा शस्त्रासाठी स्वदेशी इंजिन असणे सुरक्षेच्या दृष्टीने मोठी जमेची बाजू आहे. यामुळे केवळ ड्रोन क्षमतेलाच बळ मिळणार नाही, तर पाचव्या आणि सहाव्या पिढीच्या स्वदेशी लढाऊ विमानांसाठी (AMCA) लागणाऱ्या शक्तिशाली जेट इंजिनच्या निर्मितीचा मार्गही सोपा होणार आहे.