रील्सचा नाद सोडा, वाचनाची सवय लावा! सिंगापूरमध्ये १५ मिनिटांच्या वाचनासाठी मिळणार व्हर्च्युअल कॉइन्स

स्मार्टफोनवरचे रील्स आणि शॉर्ट व्हिडिओ बघण्यात आपण इतके गुंतून जातो की एखादे पुस्तक किंवा मोठा लेख निवांत वाचण्याची सवय हळूहळू कमी होत चालली आहे. हीच गोष्ट लक्षात घेऊन सिंगापूरमध्ये वाचनाला चालना देण्यासाठी ReadSG नावाचा उपक्रम राबवला जात आहे. सिंगापूरच्या नॅशनल लायब्ररी बोर्डाने (NLB) सुरू केलेल्या या मोहिमेमागचा उद्देश म्हणजे लोकांमध्ये रोजच्या रोज आणि खोलवर वाचनाची सवय रुजवणे. स्मार्टफोन, रील्स आणि शॉर्ट व्हिडिओंच्या याच युगात दीर्घकाळ एखादे पुस्तक किंवा लेख वाचण्याची सवय कमी होताना दिसते आहे, आणि याच पार्श्वभूमीवर सिंगापूरने हा उपक्रम हाती घेतला आहे.

या मोहिमेत भाग घेणाऱ्या माणसाला रोज कमीत कमी १५ मिनिटे पुस्तक किंवा मोठा मजकूर वाचायचा असतो. वाचन झाल्यावर ती अ‍ॅक्टिव्हिटी ऑनलाइन नोंदवावी लागते आणि त्याबदल्यात वाचकाला व्हर्च्युअल कॉइन्स मिळतात. एका पात्र १५ मिनिटांच्या वाचन सेशनसाठी २० कॉइन्स मिळतात, आणि दिवसातून एकच सेशन यासाठी पात्र धरला जातो. म्हणजेच वाचकाने दिवसातून कितीही वेळा वाचन केले तरी कॉइन्स फक्त एका सेशनसाठीच नोंदवले जातात.

आता हिशोब बघायचा झाला तर, रोज २० कॉइन्स असे ५० दिवस सतत वाचन केल्यास एकूण १,००० व्हर्च्युअल कॉइन्स जमा होतात. या १,००० कॉइन्सची किंमत आहे फक्त १ सिंगापूर डॉलर. म्हणजे इथे मोठी कमाई हा उद्देशच नाही, तर रोज वाचनाची सवय लागावी यासाठी दिलेलं ते छोटं प्रोत्साहन आहे. पैसे कमवणे हा या मोहिमेचा गाभा नाही, तर वाचनाला रोजच्या सवयीत रूपांतरित करणे हाच खरा हेतू आहे.

सध्याच्या काळात सोशल मीडियावर काही सेकंद किंवा जास्तीत जास्त काही मिनिटांचे रील्स, शॉर्ट्स आणि असा इतर कंटेंट बघण्याचं प्रमाण खूप वाढलं आहे. यामुळे पुस्तक असो, संशोधनपर लेख असो किंवा कुठलाही मोठा मजकूर, तो सलग वाचण्यासाठी लागणारा पेशन्स आणि वेळ कमी होत चालल्याची चिंता व्यक्त केली जाते. थोडक्यात, झटपट आणि तुकड्या-तुकड्यातल्या कंटेंटची सवय लागल्याने दीर्घ वाचनाची क्षमताच कमी होत चालल्याचं निरीक्षण आहे.

ReadSG मोहिमेतून लोकांना पुन्हा एकदा मोठ्या स्वरूपातल्या वाचनाकडे खेचून आणण्याचा प्रयत्न आहे. NLB च्या मते सखोल वाचनामुळे एकाग्रता वाढते, चिकित्सक विचार करण्याची क्षमता तयार होते आणि कल्पनाशक्तीला चालना मिळते.

पण या मोहिमेकडे नुसतं "१५ मिनिटे वाचा आणि पैसे कमवा" असं बघणं चुकीचं ठरेल. इथे मिळणारा रिवॉर्ड हा फक्त वाचनासाठीचं प्रोत्साहन आहे, खरा उद्देश आहे लोकांमध्ये रोजच्या वाचनाची सवय तयार करणे. त्यामुळे या उपक्रमाकडे कमाईची योजना म्हणून न बघता, वाचनाची सवय जपण्याचं एक साधन म्हणून बघणं जास्त योग्य ठरेल.

सिंगापूरमध्ये वाचनाच्या सवयींवर झालेल्या अभ्यासांमध्ये डिजिटल आणि शॉर्ट-फॉर्म कंटेंटकडे वाढणारा ओढा स्पष्टपणे समोर आला आहे. याच पार्श्वभूमीवर पुस्तकांसारख्या मोठ्या स्वरूपातल्या मजकुराकडे नागरिकांना वळवण्यावर NLB ने भर दिला आहे.