पुण्यात पिंक लाईन सुरू: मोदींनी केले उद्घाटन, उद्यापासून हिंजवडी ते शिवाजीनगर मेट्रोने प्रवास

हिंजवडीच्या आयटी पार्कमध्ये रोज जाणाऱ्या हजारो लोकांना आता रस्त्यावरच्या कोंडीतून सुटका मिळणार आहे. पुणे मेट्रोची लाईन-3, म्हणजे पिंक लाईन किंवा पुणेरी मेट्रो, मंगळवारी 3 नोव्हेंबरला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी दूरदृश्य प्रणालीतून सुरू केली. सामान्य प्रवाशांसाठी गाड्या बुधवारी 4 नोव्हेंबरपासून धावतील. उद्घाटन एका दिवशी आणि प्रवासी सेवा दुसऱ्या दिवशी, असा वेगळा प्रकार इथे झाला आहे. इतर मेट्रोंमध्ये उद्घाटन झाल्यावर दोन तीन तासांतच प्रवासी घेतले जातात.

माण-हिंजवडी ते शिवाजीनगर हा मार्ग सुमारे 23.2 किलोमीटरचा (नेमके 23.203) असून पूर्णपणे उन्नत आहे. त्यावर एकूण 23 स्थानके आहेत. या कामावर साधारण 8,313 कोटी रुपये खर्च झाला आहे. कार्यक्रम म्हाळुंगे-बालेवाडीतल्या श्री शिवछत्रपती क्रीडा संकुलाच्या बॅडमिंटन सभागृहात सकाळी साडेदहाला ठेवला होता. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि सुनेत्रा पवार तिथे हजर राहणार असल्याचे आधी सांगण्यात आले होते.

उद्घाटनाच्या भाषणात मोदींनी देशातल्या मेट्रोच्या वाढीचा आढावा घेतला. 2014 च्या आधी देशात चालू असलेल्या मेट्रो मार्गांची एकूण लांबी 248 किमी होती, ती आता 1,200 किमीवर गेली आहे, असे ते म्हणाले. पुणे मेट्रोच्या पहिल्या टप्प्याचे भूमिपूजन करण्याची संधी दहा वर्षांपूर्वी आपल्याला मिळाली होती, याची आठवणही त्यांनी काढली. हिंजवडीसारख्या मोठ्या आयटी केंद्राला या मार्गामुळे चांगली जोडणी मिळेल आणि शहराचा जुना व नवा भाग जवळ येईल, असे त्यांनी सांगितले.

या मेट्रोचे काम लांबलेले आहे. भूमिपूजन नोव्हेंबर 2018 मध्ये मोदींच्याच हस्ते झाले होते. पाच वर्षांत काम होईल अशी अपेक्षा होती, पण कोरोनामुळे ते थांबले. मग मार्च 2025 ची मुदत दिली गेली, तीही हुकली. सहा ते आठ वेळा तारखा पुढे गेल्या आणि सुमारे नऊ वर्षांनी ही सेवा सुरू होत आहे.

सेवेची वेळ अशी: पहिली गाडी सकाळी 6 वाजता माण स्थानकातून निघेल. माणहून जिल्हा न्यायालयाकडे जाणारी शेवटची गाडी रात्री 10.30 ला सुटेल, तर जिल्हा न्यायालयाकडून माणकडे जाणारी शेवटची गाडी रात्री 11.40 ला असेल. ऑफिसच्या गर्दीत, म्हणजे सकाळी 7.30 ते 9.30 आणि संध्याकाळी 4 ते 7 या वेळेत, दर 6 मिनिटांनी गाडी मिळेल. बाकी वेळेत दर 12 मिनिटांनी एक फेरी असेल. मार्गावर 22 ट्रेन संच तयार आहेत. अधिकाऱ्यांच्या अंदाजानुसार रोज दोन ते अडीच लाख लोक या मेट्रोने जातील. पूर्ण प्रवासाला 45 मिनिटे लागतील. आज आयटी कर्मचाऱ्यांना हिंजवडीला पोहोचायला दीड ते दोन तास लागतात, त्यामुळे रोजचा किमान एक तास वाचेल, असे सांगितले जाते.

तिकीट मात्र महामेट्रोच्या सध्याच्या मार्गांपेक्षा महाग आहे, हे आयुक्तांनी स्वतः मान्य केले. पिंपरी-चिंचवड ते स्वारगेट (16.6 किमी) आणि वनाज ते रामवाडी (14.6 किमी) या दोन्ही मार्गांवर तिकीट 10 रुपयांपासून 35 रुपयांपर्यंत आहे. पिंक लाईनवर सर्वात कमी तिकीट 12 रुपये आणि सर्वात जास्त 62 रुपये आहे. म्हणजे पहिल्या स्लॅबमध्ये 2 रुपयांचा, तर शेवटच्या स्लॅबमध्ये 27 रुपयांचा फरक पडतो. मधल्या 2 ते 8 किमीच्या टप्प्यांतही दर महामेट्रोपेक्षा सुमारे 5 ते 12 रुपये जास्त आहेत. हे दर पीएमआरडीएचे आयुक्त डॉ. अभिजित चौधरी यांनी 31 ऑक्टोबरच्या पत्रकार परिषदेत जाहीर केले. सवलत करारानुसार अंतरावर आधारित दर असे: 0 ते 2 किमीला 12 रुपये, 2 ते 4 किमीला 25, 4 ते 8 किमीला 37, 12 ते 18 किमीला 49 आणि 18 किमीपेक्षा जास्त अंतराला 62 रुपये. 8 ते 12 किमीच्या टप्प्याबाबत मात्र दोन आकडे समोर आले आहेत, एकीकडे 43 रुपये आणि दुसरीकडे 45 रुपये, त्यामुळे तो दर स्पष्ट होईपर्यंत निश्चित धरता येणार नाही. जिल्हा न्यायालयापासून हिंजवडी फेज 3 म्हणजे मेगापोलिस सर्कलपर्यंतच्या प्रवासाला 62 रुपये पडतील.

सुरुवातीला 23 पैकी 17 स्थानकेच चालू होतील. उरलेल्या सहांचे काम बाकी असल्याने ती बंद राहतील, तरी माणपासून जिल्हा न्यायालयापर्यंत एकाच गाडीत सलग जाता येईल. स्थानक क्रमांक 13 आणि 14 नोव्हेंबरअखेर तयार करण्याचे नियोजन आहे, तर 15, 16, 20 आणि 22 जानेवारी 2027 पर्यंत एकेक करून सुरू होतील. 10 स्थानकांवर दोन्ही जिने चालू असतील: हिंजवडी फेज-2 सर्कल-2, शिवाजी महाराज चौक, हिंजवडी फेज-1, वाकड चौक, म्हाळुंगे क्रीडा संकुल, मिटकॉन बालेवाडी, आर. के. लक्ष्मण म्युझियम, औंध, सकाळनगर आणि पुणे विद्यापीठ. सात स्थानकांवर सुरुवातीला एकच जिना खुला राहील: माण, माण-एमआयडीसी सर्कल फेज-2, माण बस डेपो, हिंजवडी फेज-2 सर्कल-1, पद्मभूषण चौक, कृषी महाविद्यालय आणि जिल्हा व सत्र न्यायालय. संपूर्ण मार्गासाठी रेल्वे सुरक्षा आयुक्तांकडून (सीएमआरएस) लागणारी प्रमाणपत्रे मिळाली आहेत.

जिल्हा न्यायालय स्थानकावर ही मार्गिका महामेट्रोच्या लाईन-1 आणि लाईन-2 ला थेट जोडते. तिन्ही मार्गांसाठी एकच तिकीट देणारे संयुक्त ॲप तयार आहे आणि एनसीएमसी कार्डचीही सोय असेल. स्टेशनच्या खिडकीवर तिकीट मिळेलच, पण क्यूआर कोडने आणि व्हॉट्सॲपवरूनही काढता येईल, म्हणजे रांगेत उभे राहावे लागणार नाही. महामेट्रोच्या ॲपमध्येही हा मार्ग जोडला जाणार आहे.

डबे अल्स्टॉम कंपनीचे, वातानुकूलित असून मोबाइल आणि लॅपटॉप चार्ज करता येतात. गाड्यांना 750 व्होल्ट डीसी थर्ड रेल आणि सीबीटीसी सिग्नल यंत्रणा आहे. सुमारे 100 महिला ट्रेन पायलट गाड्या चालवतील आणि स्थानक नियंत्रक, तिकीट कर्मचारी व परिचरांसह निम्म्याहून अधिक कर्मचारी महिला असतील. सुरक्षेसाठी महाराष्ट्र राज्य सुरक्षा महामंडळाचे 350 रक्षक स्थानकांवर तैनात आहेत.

हा देशातला पहिला प्रकल्प आहे जो राष्ट्रीय मेट्रो रेल धोरण 2017 नुसार सार्वजनिक-खासगी भागीदारीतून, डीबीएफओटी पद्धतीने उभा राहिला. काम पुणे आयटी सिटी मेट्रो रेल लिमिटेड ही कंपनी करत आहे. त्यात टाटा समूहाची टीआरआयएल अर्बन ट्रान्सपोर्ट आणि सीमेन्स प्रोजेक्ट व्हेंचर्स जीएमबीएच यांचा सहभाग आहे. प्रकल्पात 7.60 मेगावॉटची सौर क्षमता उभारली असून एकूण विजेच्या 30 टक्के गरज त्यातून भागेल. जीजीबीएस तंत्रामुळे बांधकामात 28 हजार टन कार्बन उत्सर्जन टळले.

स्थानकांवरून पुढे जाण्यासाठी पीएमपीएमएल बस, रिक्षा, ओला-उबर आणि ई-बाईक मिळतील. पिकअप व ड्रॉपसाठी वेगळ्या जागा होत आहेत. दुचाकी व चारचाकीसाठी पार्किंग, सायकल मार्ग, पदपथ, पादचारी क्रॉसिंग आणि पादचारी पूलही आहेत. गणेशखिंड रस्त्यावर विद्यापीठ चौकात या प्रकल्पांतर्गत एकात्मिक दुमजली उड्डाणपूल बांधला गेला आहे. हिंजवडी, वाकड, बाणेर, बालेवाडी, औंध, म्हाळुंगे, गणेशखिंड रस्ता आणि शिवाजीनगर भागातली वाहतूक यामुळे हलकी होईल, अशी अपेक्षा आहे.

आकुर्डीच्या पीएमआरडीए मुख्यालयातल्या पत्रकार परिषदेत अतिरिक्त महानगर आयुक्त के. मंजुलक्ष्मी, कंपनीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अनिलकुमार सैनी आणि मुख्य अभियंता रिनाज पठाण हेही होते. डॉ. चौधरी म्हणाले, "पुणेरी मेट्रो ही हिंजवडीसारख्या वेगाने वाढणाऱ्या आयटी हबला शहराच्या मध्यवर्ती भागाशी जोडणारी जीवनवाहिनी ठरेल. या सेवेमुळे हिंजवडी, बाणेर, औंध आणि शिवाजीनगर परिसरातील दैनंदिन वाहतूक कोंडी मोठ्या प्रमाणावर फुटेल. दररोज सुमारे दोन ते अडीच लाख नागरिक या मेट्रोचा लाभ घेतील असा आमचा अंदाज आहे." सैनी यांनी सांगितले, "प्रवाशांना वेगवान आणि आरामदायी प्रवास देण्यासाठी अल्स्टॉमच्या अत्याधुनिक वातानुकूलित गाड्या, सीबीटीसी सिग्नलिंग आणि ७५० व्होल्ट डीसी थर्ड रेल प्रणाली कार्यान्वित करण्यात आली आहे. महामेट्रो आणि लाईन-३ साठी संयुक्त तिकीट ॲपमुळे नागरिकांना विनाअडथळा प्रवास करणे शक्य होईल." पठाण यांनी म्हटले, "प्रकल्पाच्या उभारणीत पर्यावरणाचा समतोल राखण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले आहे." कार्बन उत्सर्जन टाळण्यासोबत 5 हजार 500 झाडे लावण्यात आली असल्याचेही सांगितले गेले.