अविधवा नवमी ४ ऑक्टोबरला: मातृ नवमी म्हणजे काय, सवाष्णीला भोजन का घालतात

पितृपक्षात पूर्वजांच्या स्मरणार्थ वेगवेगळ्या तिथींना श्राद्ध आणि तर्पण केले जाते. याच काळात येणारी अविधवा नवमी ही विवाहित स्त्रियांच्या स्मरणाशी जोडलेली महत्त्वाची तिथी मानली जाते. यंदा अविधवा नवमी ४ ऑक्टोबर रोजी आहे. पतीच्या आधी निधन झालेल्या महिलांच्या स्मरणार्थ या दिवशी श्राद्ध करण्याची परंपरा काही कुटुंबांमध्ये आढळते.

पितृपक्षातील नवमी तिथीला काही परंपरांमध्ये अविधवा नवमी, सवाष्णी नवमी किंवा मातृ नवमी असेही म्हटले जाते. पतीच्या आधी निधन झालेल्या विवाहित स्त्रियांचे स्मरण करून त्यांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी या दिवशी श्राद्ध, तर्पण आणि दान करण्याची धार्मिक मान्यता आहे. काही कुटुंबांमध्ये अशा महिलांसाठी याच दिवशी श्राद्ध करण्याची परंपरा आढळते.

या तिथीला सवाष्णींचे पूजन असेही म्हटले जाते. काही भागांत या दिवशी सवाष्ण महिलेला घरी बोलावून तिचे पूजन केले जाते आणि तिला भोजन दिले जाते. त्या पूर्वजांच्या स्मरणार्थ सवाष्ण महिलेला भोजन घालण्याची प्रथा काही ठिकाणी आढळते. तिला हळदीकुंकू, फुले, वस्त्र किंवा सौभाग्याच्या वस्तू देण्याचीही प्रथा आहे. यामागे दिवंगत स्त्रीचे स्मरण आणि तिच्या सौभाग्याचा सन्मान करण्याची भावना असल्याचे मानले जाते.

या दिवशी कोणते विधी करायचे, हे कुटुंबाच्या परंपरेनुसार ठरते. श्राद्ध, तर्पण, पिंडदान किंवा अन्नदान केले जाते. काही ठिकाणी सवाष्णीला जेवू घालून तिचा आशीर्वाद घेतला जातो. विधींच्या पद्धती प्रदेश, समाज आणि कुटुंबानुसार वेगवेगळ्या असू शकतात.

पितृपक्षात अन्न, धान्य, वस्त्र आणि गरजू व्यक्तींना लागणाऱ्या वस्तूंचे दान करण्याला धार्मिक महत्त्व दिले जाते. अविधवा नवमीच्या दिवशीही आपापल्या क्षमतेनुसार दानधर्म करण्याची परंपरा काही कुटुंबांमध्ये आहे.

अविधवा नवमी ही केवळ एक धार्मिक तिथी नाही. दिवंगत कुटुंबीयांचे स्मरण, त्यांच्याबद्दलची कृतज्ञता आणि त्यांच्या आठवणी जपण्याची परंपरा म्हणूनही या दिवसाकडे पाहिले जाते. या दिवशी श्रद्धेने केलेले श्राद्ध, तर्पण आणि दान पितरांना अर्पण केल्याने त्यांचे आशीर्वाद मिळतात, अशी धार्मिक मान्यता आहे.

धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई यांसारख्या विषयांवरील ही माहिती केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहे. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.