निखिल कामथ यांची "100" इमोजी: स्टार्टअप्सना निधी आत्ताच उभारण्याचा सल्ला

एका छोट्याशा पोस्टमुळे आणि एका इमोजीमुळे स्टार्टअप जगतात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. झिरोधाचे सह-संस्थापक निखिल कामथ यांनी अशा एका पोस्टला सहमती दिली आहे, ज्यात कंपन्यांना सल्ला दिला आहे की निधी (फंड) उभारायचा असेल तर तो आत्ताच उभारा, कारण येणारे वर्ष कठीण जाऊ शकते.

गुरुवारी रात्री 'एक्स' (X) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर अरविंद नावाच्या युजरने ही पोस्ट टाकली होती. ज्या स्टार्टअप्सना निधी उभारायचा आहे, त्यांनी अजिबात उशीर करू नये, असे त्यांनी लिहिले. त्यांच्या मते हा काळ कदाचित सर्वात चांगला आहे. पुढची एक-दोन वर्षे आरामात निघतील एवढा निधी उभारावा, खर्चाच्या बाबतीत सावध राहावे आणि उरलेले पैसे असे ठिकाणी गुंतवावेत की गरज पडली तर ते लगेच काढता येतील, असाही सल्ला त्यांनी दिला. पोस्टची शेवटची ओळ सर्वात सूचक होती: "पुढचा काळ वाईट असू शकतो."

या पोस्टला उत्तर देताना निखिल कामथ यांनी फक्त '100' अशी इमोजी टाकली. म्हणजे ते या मुद्द्याशी शंभर टक्के सहमत आहेत. त्यांनी जास्त काही लिहिले नाही, पण बाजाराची जाण असणाऱ्यांना इशारा समजायला तेवढे पुरेसे होते. या पोस्टला दोन लाखांहून अधिक लोकांनी पाहिले असून सहा हजारांहून अधिक जणांनी पसंती दिली आहे. अशी भीती अनेकांच्या मनात आधीपासून होती, हे यातून दिसते.

आकडेवारी पाहिली तर ट्रॅक्सन (Tracxn) च्या अहवालानुसार २०२६ च्या पहिल्या नऊ महिन्यांत देशात ११३४ फंडिंग राउंड झाले. गेल्या वर्षी याच काळात ही संख्या १८३८ होती. म्हणजे सौद्यांची संख्या मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. मात्र एकूण रक्कम कमी झालेली नाही. ती थोडी वाढून ९.७ अब्ज डॉलरवरून १०.३ अब्ज डॉलरवर गेली आहे. सौदे कमी झाले, पण ते मोठे झाले, असा याचा सरळ अर्थ आहे.

याचा सर्वाधिक फायदा बेंगलुरूला झाला. क्रेड (Cred) ने ५४ कोटी डॉलर, रॅपिडो (Rapido) ने २४ कोटी डॉलर आणि सारवम (Sarvam) ने २३.४ कोटी डॉलर उभारले. क्रेडिटबीने २२ कोटी डॉलर, उडानने १६ कोटी डॉलर आणि एमर्जेंटने १३ कोटी डॉलर गोळा केले. रायडरिव्हर, स्लाईस, नवी आणि पिक्सेल यांनीही किमान १०-१० कोटी डॉलर जमा केले.

या चित्राची दुसरी बाजू मात्र थोडी कठीण आहे. कंपन्यांना आता 'युनिकॉर्न' दर्जा टिकवणे सोपे राहिलेले नाही. गुंतवणूकदार कंपन्यांच्या मूल्यांकनाचा नव्याने आढावा घेत आहेत. ट्रॅक्सनच्या मते २०२४ पासून किमान दहा भारतीय स्टार्टअप्सचे मूल्यांकन घसरले असून ते युनिकॉर्नच्या यादीतून बाहेर पडले आहेत. एक अब्ज डॉलर किंवा त्याहून जास्त मूल्य असलेल्या खाजगी कंपनीला 'युनिकॉर्न' म्हणतात.

२०२१ मधील अंदाधुंद फंडिंगच्या फेऱ्यानंतर आता बाजार सावरत आहे. गुंतवणूकदार आता फक्त मोठी स्वप्ने पाहत नाहीत, तर नफा कुठे होणार आणि ग्रोथ टिकाऊ आहे का, हे विचारत आहेत. नफ्यावर भर वाढला आहे. याच काळात कृत्रिम बुद्धिमत्तेने (AI) सगळा खेळ बदलून टाकला आहे.

एआयच्या वाढत्या क्रेझमुळे परदेशी भांडवलाचा मोठा हिस्सा अमेरिकेकडे वळला आहे. भारतातही नव्या गुंतवणूक फंडांचा मोठा हिस्सा एआय कंपन्यांसाठी राखून ठेवला जात आहे. एक्सेल (Accel) चा ५५ कोटी डॉलरचा नवा इंडिया फंड हे त्याचे चांगले उदाहरण आहे. हा फंड पुढील वर्षापासून गुंतवणूक सुरू करणार असून त्याचा मुख्य फोकस एआयवर असेल.