नोव्हेंबरमधील सणवार: अहोई अष्टमीपासून कार्तिकी एकादशीपर्यंत तारखा एका नजरेत

हिंदू पंचांगानुसार नोव्हेंबर महिना कार्तिक आणि मार्गशीर्ष या महिन्यांत येतो. त्यामुळे हा महिना धार्मिक आणि आध्यात्मिक दृष्ट्या पवित्र मानला जातो. यंदा या महिन्यात दिवाळी, भाऊबीज, धनत्रयोदशी आणि कार्तिकी एकादशी असे सण येत असल्याने नोव्हेंबर विशेष असणार आहे. या महिन्यातील सणांच्या तारखा दिवसानुसार पुढीलप्रमाणे आहेत.

रविवार, १ नोव्हेंबर रोजी अहोई अष्टमी आहे. कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील आठव्या दिवशी येणाऱ्या तिथीला अहोई अष्टमी म्हणतात. महिला आपल्या मुलांचे दीर्घायुष्य, यश आणि सुख यासाठी ही अष्टमी साजरी करतात. या दिवशी माता निर्भ्रष्ट उपवास करतात आणि मुलांच्या कल्याणासाठी देवी पार्वतीची प्रार्थना करतात.

गुरुवार, ५ नोव्हेंबर रोजी रमा एकादशी आहे. दिवाळीच्या आधी येणारी ही एकादशी खूप विशेष मानली जाते. या दिवशी भगवान विष्णूंसोबत देवी लक्ष्मीची पूजा केली जाते. सर्व एकादशींमध्ये ही एकादशी भगवान विष्णूंना सर्वात प्रिय आहे.

शुक्रवार, ६ नोव्हेंबर रोजी धनत्रयोदशी आहे. या दिवशी धनाची पूजा केली जाते. याच दिवसापासून दिवाळीची सुरुवात होते, असे म्हटले जाते.

रविवार, ८ नोव्हेंबर रोजी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन असे दोन्ही आहेत. भगवान कृष्णाने नरकासुराचा वध केला, त्या घटनेचे स्मरण म्हणून नरक चतुर्दशी पाळली जाते. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी अभ्यंग स्नान करण्याची प्रथा आहे. संध्याकाळी अकाली मृत्यूची भीती दूर व्हावी म्हणून लोक यमराजाच्या नावाने दिवेही लावतात. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी लक्ष्मीच्या पूजेसोबत वह्यांचीही पूजा केली जाते.

सोमवार, ९ नोव्हेंबर रोजी अश्विन अमावस्या आहे.

मंगळवार, १० नोव्हेंबर रोजी बलिप्रतिपदा, म्हणजेच दिवाळी पाडवा आहे. हा सण दिवाळीतील अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो आणि हिंदू दिनदर्शिकेनुसार कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला येतो. त्याला दिवाळीचा पाडवा असेही म्हणतात. या दिवशी पत्नी पतीला ओवाळते आणि त्याच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करते.

बुधवार, ११ नोव्हेंबर रोजी भाऊबीज आहे. नावाप्रमाणेच हा सण भाऊ आणि बहीण यांच्यातील प्रेम, अतूट नाते आणि विश्वासाचे प्रतीक आहे. भैया दूज दिवाळीनंतर दोन दिवसांनी साजरा केला जातो. या दिवशी बहिणी भावांच्या कपाळावर टिळा लावतात आणि त्यांचे दीर्घायुष्य, सुख, समृद्धी आणि आनंदी आयुष्य यासाठी प्रार्थना करतात.

महिन्याचा शेवटचा मोठा सण शुक्रवार, २० नोव्हेंबर रोजी कार्तिकी एकादशी हा आहे. हिंदू पंचांगानुसार ही तिथी कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला येते. असे मानले जाते की या दिवशी भगवान विष्णू चार महिन्यांच्या दीर्घ काळानंतर योगनिद्रेतून जागे होतात. या दिवसापासून हिंदू समाजात विवाह, लग्न आणि शुभ कार्यक्रम पुन्हा सुरू होतात. कार्तिकी एकादशीला देवूथानी एकादशी असेही म्हटले जाते.