सनई चौघडेतील पमा परब: मेघना एरंडे जोशी यांनी सांगितल्या दिवाळी आणि फराळाच्या आठवणी

दिवाळीला आता काहीच दिवस उरले आहेत. दिवाळी म्हटलं की घरभर पसरलेला फराळाचा सुगंध, रंगीबेरंगी रांगोळी, आकाशकंदील, नवीन कपड्यांची खरेदी आणि कुटुंबासोबतचे आनंदाचे क्षण आठवतात. झी मराठीवरील 'सनई चौघडे' मालिकेत पमा परबची भूमिका करणाऱ्या अभिनेत्री मेघना एरंडे जोशी यांच्यासाठीही दिवाळी म्हणजे आनंद, परंपरा आणि कुटुंबासोबत घालवलेला वेळ आहे. लहानपणी शिवाजी पार्कमध्ये आई-वडिलांसोबत साजरी केलेली दिवाळी, भाच्यासोबत कंदील बनवण्याचा अनुभव, आईच्या हातचा फराळ आणि सासरच्या मंडळींनी जपलेली परंपरा, अशा अनेक आठवणी त्यांनी सांगितल्या.

मेघना सांगतात की लहानपणी त्यांची दिवाळी शिवाजी पार्कमध्ये आई-वडिलांसोबत व्हायची. दिवाळीच्या सुट्टीत मिळणारा अभ्यास, त्यासाठी वेगळी वही करायची आणि ती सजवण्याची मजा त्यांना आजही आठवते. आई फराळाचे पदार्थ बनवायची. बहीण रांगोळी काढायची आणि मेघना तिला रंग भरायला मदत करायच्या. वडील त्यांच्यासाठी थोडे फटाके आणायचे.

लहानपणी एका डॉक्युमेंटरीसाठी फटाक्यांचा कारखाना पाहिल्यावर मात्र फटाक्यांकडे बघण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन बदलला. फटाके बनवणाऱ्या लहान मुलांना होणारा त्रास आणि रसायनांमुळे त्यांच्या आरोग्यावर होणारे परिणाम पाहून त्यांनी फटाके न उडवण्याचा निर्णय घेतला. आजही त्या शक्यतो फटाक्यांपासून दूर राहतात. मुलगी इला हिला फटाक्यांचा अनुभव मिळावा म्हणून पती विक्रम यांनी छोटे भुईचक्र किंवा अनार आणण्याचा विचार सांगितला होता. पण मोठ्या आवाजाचे फटाके टाळण्यावर त्यांचा भर असतो.

त्यांच्या दिवाळीच्या आठवणींमध्ये भाचा निहार याचाही खास वाटा आहे. निहारला सुंदर कंदील बनवता येतात, म्हणून अनेक वर्षांपासून तो त्यांच्यासाठी कंदील तयार करतो. पुण्यात राहणारा निहार मित्रांसोबत किल्लाही बनवायचा. त्याचे कंदील आणि किल्ले पाहण्याचा आनंद मेघना यांनी घेतला आहे. कधी कधी त्या स्वतःही त्याला मदत करायच्या. दिवाळीच्या निमित्ताने एकत्र भेटून कंदील आणि किल्ले बनवल्याच्या आठवणी आजही त्यांच्या मनात ताज्या आहेत.

मेघना यांना फराळ खूप आवडतो. चकली, आईच्या हातचा चिवडा, लाडू, शंकरपाळ्या, शेव आणि अनारसे हे त्यांचे आवडते पदार्थ आहेत. फराळ बनवताना घरभर दरवळणारा सुगंध म्हणजे दिवाळी सुरू झाल्याची जाणीव, असं त्या सांगतात. त्यांच्या घरी फराळ मोठ्या प्रमाणात बनतो आणि नातेवाईकांमध्ये त्याची देवाणघेवाणही होते.

दादरमध्ये दिवाळी सुरू व्हायच्या आधीच सणाचं वातावरण तयार व्हायचं. बाजारातला झगमगाट, खरेदीची लगबग, मोठमोठे कंदील आणि मॅचिंग कपड्यांची खरेदी त्यांना आवडायची. चपलेपासून टिकली, बांगड्या आणि कानातल्यांपर्यंत सगळं मॅचिंग घेण्याचा उत्साह असायचा, अशी आठवणही त्यांनी सांगितली.

जवळपास २८ ते २९ वर्षे मेघना यांनी दिवाळी आई-वडिलांसोबत साजरी केली. गेली १६ वर्षे त्या पती विक्रम यांच्या जोशी कुटुंबासोबत दिवाळी साजरी करतात. त्यांच्या सासूबाईंनी एक सुंदर परंपरा जपली आहे. कुटुंबातल्या प्रत्येक नातेवाईकाच्या घरी दिवाळीचा एक दिवस साजरा करायचा, असं ठरलेलं असतं. लक्ष्मीपूजन जोशी कुटुंबाच्या घरी होतं आणि इतर दिवशी सगळे नातेवाईक एकमेकांकडे जेवायला जातात. त्यामुळे प्रत्येकाची भेट होते आणि सणाचा आनंद सगळ्यांसोबत घेता येतो.

पूर्वीची आणि आताची दिवाळी यात फरक जाणवतो, असंही मेघना सांगतात. पूर्वी पहाटे आई सनई लावायची, उटणं लावून अभ्यंगस्नान व्हायचं, फराळ खाल्ला जायचा आणि नातेवाईकांकडे जायची लगबग असायची. घराघरांत पारंपरिक पद्धतीने फराळ बनायचा आणि बिल्डिंगमधल्या अनेक घरांत सारखे कंदील किंवा रोषणाई असायची. आता प्रत्येक जण आपल्या आवडीनुसार आणि सोयीनुसार दिवाळी साजरी करतो. सणाचं स्वरूप बदललं असलं, तरी त्याचा आनंद कायम आहे, असं त्या म्हणतात.

मेघना यांच्या घरी आई आणि सासूबाई दोघीही उत्तम स्वयंपाक करतात, त्यामुळे फराळाचे बहुतेक पदार्थ त्याच बनवतात. मेघना यांच्याकडे चव पाहण्याची आणि पदार्थांचा दर्जा तपासण्याची जबाबदारी असते. मागच्या दिवाळीत आपण चांगल्या करंज्या करू शकतो, हे त्यांच्या लक्षात आलं. त्यामुळे यंदा फराळ बनवण्यात आणखी थोडी मदत होण्याची शक्यता आहे.

'सनई चौघडे' मालिकेत पमा परबचा फराळाच्या व्यवसायाशी संबंध असल्यामुळे तिच्या घरी चकल्या, चिवडा आणि लाडू बनवण्याची लगबग सुरू असते. पमाचं लग्न ठरलं होतं, तेव्हाही स्वयंपाक आणि फराळ तिनेच बनवला होता. मालिकेत मेघना यांनी चकल्या तळण्याचाही अनुभव घेतला. मोठ्या भांड्यातलं उकळतं तेल पाहून सुरुवातीला त्यांना भीती वाटली होती. पण दिग्दर्शक राजू सरांनी धीर दिल्यावर त्यांनी तो शॉट पूर्ण केला. मालिकेसाठी सेटवर १० ते १२ किलो चिवडाही बनवला होता. पमाच्या भूमिकेमुळे फराळ बनवण्याचा अनुभव मिळतो, असं मेघना सांगतात.

मेघना यांना दिवाळी घरच्यांसोबत, छान नटून-थटून आणि निवांतपणे साजरी करायला आवडते. त्यांच्या मते दिवाळी हा पाचही इंद्रियांना आनंद देणारा सण आहे. फराळाचा सुगंध, रांगोळीला स्पर्श करण्याचा आनंद, दिवाळीच्या गाण्यांचे आवाज, डोळ्यांना सुखावणारी रोषणाई आणि सणाच्या वातावरणातला उत्साह, या सगळ्यांमुळे दिवाळीचा अनुभव खास होतो. याआधी त्यांनी अनेक शहरांत वेगवेगळ्या कलाकारांसोबत दिवाळी पहाटचे कार्यक्रमही होस्ट केले आहेत.

त्यांच्या या आठवणींमधून बालपणीचा उत्साह, फराळाची आवड, कुटुंबाने जपलेल्या परंपरा आणि नात्यांतला जिव्हाळा दिसतो. काळानुसार दिवाळी साजरी करण्याच्या पद्धती बदलल्या असल्या, तरी आपल्या माणसांसोबत आनंदाचे क्षण घालवण्याचं महत्त्व आजही कायम आहे.