नागपूर मध्यवर्ती कारागृहात बंदी कल्याण दिन, बंदी सादर करणार गीते आणि नाटिका

महात्मा गांधी यांच्या जयंतीनिमित्त नागपूर मध्यवर्ती कारागृहात बंदी कल्याण दिन साजरा केला जाणार आहे. हा दिवस दरवर्षी २ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो आणि यंदाही कारागृहात वेगवेगळे उपक्रम होणार आहेत. बंद्यांच्या अंगातील कलागुणांना वाव मिळावा आणि त्यांच्या मनात सकारात्मक विचार रुजावेत, या हेतूने विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम ठेवण्यात आले आहेत.

गांधीजींनी गुन्हा आणि गुन्हेगार व्यक्तीकडे पाहताना सुधारणा, परिवर्तन आणि माणुसकी यांना महत्त्व दिले. कोणताही माणूस जन्मतःच गुन्हेगार नसतो. परिस्थिती, सामाजिक वातावरण आणि इतर अनेक कारणांमुळे हातून गुन्हा घडू शकतो, असा त्यांचा विचार होता. म्हणून गुन्हा करणाऱ्याचा फक्त तिरस्कार करू नये; त्याच्यातली माणुसकी जागी करून स्वतःमध्ये बदल करण्याची संधी त्याला मिळाली पाहिजे, हा गांधीजींच्या विचारांचा मूळ संदेश होता. याच मानवतावादी भूमिकेमुळे बंदी कल्याण दिनाला विशेष महत्त्व आले आहे.

'सुधारणा आणि पुनर्वसन' हे नागपूर मध्यवर्ती कारागृहाचे ब्रीदवाक्य आहे. त्यानुसार बंद्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कारागृहात अनेक उपक्रम राबवले जातात. शिक्षा भोगत असतानाच बंद्यांना आपल्यातले चांगले गुण वाढवता यावेत, त्यांच्यात आत्मविश्वास यावा आणि सुटकेनंतर समाजाच्या मुख्य प्रवाहात जबाबदार नागरिक म्हणून पुन्हा उभे राहता यावे, यासाठी कौशल्य विकास प्रशिक्षण, सांस्कृतिक उपक्रम, कलाशिक्षण आणि मार्गदर्शनपर कार्यक्रम घेतले जातात.

यंदाच्या सांस्कृतिक कार्यक्रमासाठी बंद्यांनी तयारी केली आहे. ते स्वतः रचलेली गीते, महात्मा गांधी आणि भारताचे माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जीवनकार्यावर आधारित गीते, तसेच सामाजिक संदेश देणाऱ्या नाटिका सादर करणार आहेत.

या कार्यक्रमातून बंद्यांना आपले लपलेले कलागुण दाखवण्याची संधी मिळेल आणि राष्ट्रपुरुषांच्या विचारांना उजाळाही दिला जाईल. कला, संस्कृती आणि सकारात्मक विचार यांच्या मदतीने बंद्यांच्या आयुष्यात बदल घडवण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून केला जात आहे.

कार्यक्रम यशस्वी व्हावा म्हणून कारागृह प्रशासनाने विशेष मेहनत घेतली आहे. अधीक्षक वैभव आगे, अतिरिक्त अधीक्षक दीपा आगे, उपअधीक्षक श्रीधर काळे आणि वरिष्ठ तुरुंग अधिकारी भोसले, निमजे, लोमटे व शिंदे यांनी यासाठी विशेष परिश्रम घेतले आहेत. बंद्यांना सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी प्रशिक्षण देण्याचे महत्त्वाचे काम रोहन बच्छाव यांनी केले आहे.

बंद्यांच्या कलागुणांना प्रोत्साहन देतानाच त्यांच्यात आत्मविश्वास आणि सकारात्मकता निर्माण करणारा हा सोहळा ठरणार आहे. सुधारणा आणि पुनर्वसनाच्या प्रक्रियेला बळ देऊन बंद्यांना नव्या आयुष्याची दिशा देण्याचा संदेश यातून दिला जाणार आहे. गांधीजींच्या मानवतावादी विचारांचा वारसा जपत बंद्यांना पुन्हा समाजाच्या मुख्य प्रवाहात सामावून घेण्याच्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल ठरणार आहे.