नागपुरात विजयादशमी सोहळा: आचरण विसरल्याने दुर्गती झाली, मोहन भागवत यांचं आवाहन

नागपुरात झालेल्या राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या (Rashtriya Swayamsevak Sangh) विजयादशमी सोहळ्यात (RSS Vijayadashami Utsav 2026) सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी देशवासियांना आवाहन केलं. एकतेचं तत्व अटल आणि शाश्वत आहे, तर आपली विविधता बदलत राहणारी आहे, असं ते म्हणाले. विविधतेतील एकता विसरल्यामुळे आपण दुर्बल झालो आणि आचरण विसरल्यामुळे आपली दुर्गती झाली, असं भागवत यांनी सांगितलं.

भागवत यांच्या म्हणण्यानुसार, विविधतेतील लवचिकता हे सनातन धर्माचं वैशिष्ट्य आहे. त्यामुळे विवेक जागा ठेवून नव्या गोष्टी शिकल्या पाहिजेत. भारताला विश्वगुरु बनवण्याची जबाबदारी आता नव्या पिढीच्या खांद्यावर आहे, असंही ते म्हणाले. 'स्व'च्या रक्षणासाठी महापुरुषांनी बलिदान दिलं, आता स्वातंत्र्य चळवळीपेक्षा मोठं बलिदान आपल्याला द्यावं लागेल, असं त्यांनी सांगितलं.

संविधानाच्या उद्देशिकेत आपण स्वतःला 'आम्ही भारताचे लोक' असं म्हटलं आहे, याकडे भागवत यांनी लक्ष वेधलं. विविधता असूनही भावनिकदृष्ट्या एकात्म असलेल्या समाजाचं हे प्रतीक आहे, असं ते म्हणाले. हे भावनिक बंध अधिक घट्ट कसे करायचे, याचं मार्गदर्शन संविधानातील मार्गदर्शक तत्त्वांमधूनही स्पष्टपणे मिळतं, असं त्यांनी नमूद केलं. हे तत्त्व आणि त्याचं स्पष्टीकरण करणारं जगातील सर्वश्रेष्ठ तत्त्वज्ञान आपल्याकडे असूनही आपलं आचरण त्यापासून पूर्णपणे वेगळं आणि हीन झालं, असं भागवत म्हणाले. त्यामुळे विश्वगुरूच्या स्थानावरून आपली घसरण होत गेली आणि अनेक शतकं पारतंत्र्य भोगावं लागलं, असंही त्यांनी सांगितलं.

अनेक महान प्रयत्नांतून आणि असंख्य बलिदानांतून त्या दुर्दैवी परिस्थितीतून मुक्त झाल्यानंतर आपण पुन्हा एकात्मता आणि प्रगतीच्या मार्गावर चालू लागलो आहोत, असं भागवत यांनी सांगितलं. त्यामुळे विस्मृतीत गेलेल्या या तत्त्वाचं स्पष्ट आकलन करून घ्यावं लागेल, ते मनापासून स्वीकारावं लागेल आणि जीवनाच्या सर्व अंगांत त्यानुसार आवश्यक गुणांचा विकास करावा लागेल, असं ते म्हणाले.

नेपाळमध्ये नैसर्गिक संकट आलं, ते का आलं याचा विचार होणं आवश्यक आहे, असं भागवत म्हणाले. संपूर्ण हिमालय क्षेत्रात असं संकट येत आहे, असंही त्यांनी सांगितलं. विकास प्रक्रियेची योग्य दृष्टी निर्माण करण्याची गरज आहे आणि विकासाच्या नावाखाली विकास करणारा माणूसच राहणार नाही, अशी स्थिती येऊ नये, असं त्यांनी म्हटलं.

जागतिक पातळीवर राजकीय संकट आणि संघर्ष वाढले आहेत, असं भागवत यांनी सांगितलं. या संघर्षाचं उत्तर भारताकडे आहे हे जगाला माहिती आहे, असं ते म्हणाले. सध्या विविध देशांसोबत आपले जे संपर्क वाढले आहेत आणि संबंध प्रस्थापित झाले आहेत, ते पुढेही सुरू राहिले पाहिजेत, असं त्यांनी सांगितलं.

विज्ञान-तंत्रज्ञानाची प्रगती होत आहे आणि ती व्हायलाही पाहिजे, असं भागवत म्हणाले. मात्र त्यामुळे सर्व प्रकारची माहिती सर्वांसाठी खुली झाली आहे, हेही लक्षात ठेवलं पाहिजे, असं ते म्हणाले. ज्यांना ही माहिती मिळते, त्यांच्यात ती पचवण्याची क्षमता, चूक आणि बरोबर ओळखण्याची समज आणि विवेक असणं आवश्यक आहे, असं त्यांनी सांगितलं. समोरच्या व्यक्तीमध्ये विवेक आहे की नाही, हे न पाहताच माहिती सर्वांना मिळत आहे, असं भागवत म्हणाले. माहिती देणाऱ्या माध्यमांवर जगातील अनेक देशांत बंधनं घालण्यात आली आहेत, असं सांगून आपल्या देशात शासन आणि प्रशासनाने याचा विचार केला पाहिजे, असं ते म्हणाले.

भारतासारख्या देशात मत, पंथ, संप्रदाय, प्रांत, जात, भाषा, खानपान आणि रीतीरिवाज अशी विविधता आहे, असं भागवत यांनी पुढे बोलताना सांगितलं. या सर्व विविधतांचा स्वीकार करणारा, त्यांचा सन्मान करणारा आणि सर्वांकडे आपलेपणाने पाहणारा विचारच आपल्या एकात्मतेचा आधार बनू शकतो, असं ते म्हणाले. सुदैवाने भारतात अनादिकालापासून चालत आलेली सनातन परंपरा याच सत्याची जाणीव करून देते, असं त्यांनी सांगितलं. सृष्टीतील विविधता जितकी स्वाभाविक आणि बदलणारी आहे, तितकीच संपूर्ण अस्तित्वातील एकात्मता शाश्वत, दृढ आणि अढळ सत्य आहे, असं ही परंपरा सांगते, असंही भागवत म्हणाले.