नागपूरवर पाणीटंचाईचे सावट: तोतलाडोह आणि कन्हानमध्ये पातळी घटली, १० टक्के कपातीचा निर्णय पालकमंत्री घेणार

नागपूर शहरावर पाणीटंचाईचे संकट घोंघावू लागले आहे. तोतलाडोह आणि कन्हान जलाशयांतील पाण्याची पातळी सतत खाली जात असल्याने येत्या काही दिवसांत शहराचा पाणीपुरवठा बाधित होऊ शकतो.

राज्य सरकारने पाण्याच्या वितरणात १० टक्के कपात करण्याचे निर्देश दिल्यानंतर नागपूर महानगरपालिकेनेही तयारी सुरू केली आहे. मात्र ही कपात प्रत्यक्षात लागू करायची की नाही, याचा अंतिम निर्णय पालकमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्या अध्यक्षतेखाली होणाऱ्या आढावा बैठकीनंतरच घेतला जाईल.

या मान्सूनमध्ये नागपूर जिल्ह्यात सरासरीच्या फक्त ६४ टक्के पाऊस नोंदवला गेला आहे. कमी पाऊस आणि एल-निनोच्या संभाव्य परिणामामुळे राज्यातील जलाशयांवरचा ताण वाढला आहे. हे पाहता सरकारने पिण्याच्या पाण्याच्या पुरवठ्याला सर्वोच्च प्राधान्य द्यावे, तसेच एकूण उपलब्ध पाण्यापैकी १० टक्के हिस्सा आणीबाणीच्या परिस्थितीसाठी राखून ठेवावा, असे निर्देश दिले आहेत.

तोतलाडोह जलाशय आणि कन्हान नदीतून नागपूर शहराला दररोज साधारण ७४० दशलक्ष लिटर (MLD) कच्च्या पाण्याचा पुरवठा होतो. हे पाणी शुद्ध केल्यानंतर शहरातल्या वेगवेगळ्या भागांत वाटले जाते. पाणीपुरवठा यंत्रणेवरचा ताण वाढत असताना उपलब्ध पाण्याचे नीट व्यवस्थापन करणे, हे प्रशासनासमोरचे आव्हान आहे.

वितरणाच्या आकडेवारीनुसार शहरात दररोज सुमारे २५९ MLD पाणी कोणताही महसूल न मिळता वाया जाते. पाईपलाईनमधील गळती, पाण्याची चोरी, बेकायदा नळजोडण्या आणि बिल न आकारता होणारा पाणीपुरवठा ही त्याची कारणे आहेत. एवढी मोठी नासाडी थांबवणे नागपूर महानगरपालिकेसाठी मोठे आव्हान ठरले आहे.

राज्य सरकारच्या निर्देशांनंतर महानगरपालिकेने संभाव्य पाणीकपातीची तयारी सुरू केली आहे. सूत्रांनुसार पालकमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्या अध्यक्षतेखाली होणाऱ्या आढावा बैठकीत जलाशयांची स्थिती आणि शहराच्या गरजा यावर चर्चा होईल. त्यानंतरच १० टक्के कपात लागू करायची की नाही, यावर अंतिम निर्णय घेतला जाईल.

थोडक्यात, एकीकडे जलाशयांतील पातळी घटली आहे आणि जिल्ह्यात पाऊस सरासरीच्या ६४ टक्केच झाला आहे. दुसरीकडे शहराला रोज ७४० MLD कच्चे पाणी मिळत असताना त्यातले २५९ MLD पाणी महसुलाविना वाया जात असल्याचे आकडेवारी सांगते. त्यामुळे बैठकीत काय ठरते याकडे सगळ्यांचे लक्ष लागले आहे.

कपात लागू झाली, तर नागपूरकरांना पाणी जपून वापरावे लागू शकते. अशा वेळी पाण्याची बचत करणे आणि गळती रोखण्याचे उपाय महत्त्वाचे ठरतील.