मुंबईत तंबाखूमुक्त शाळांसाठी गोलमेज परिषद; विद्यार्थ्यांचे आरोग्य नियोजनात हवे

'तंबाखूमुक्त शैक्षणिक संस्था बळकटीकरण' या विषयावर राज्यस्तरीय बहुक्षेत्रीय गोलमेज परिषद नुकतीच मुंबई शहर जिल्हाधिकारी तथा जिल्हा दंडाधिकारी कार्यालयात झाली. विद्यार्थ्यांचे आरोग्य हा शाळांच्या नियोजनाचाच भाग व्हायला हवा, असे मत या वेळी तज्ज्ञांनी मांडले.

ही परिषद सलाम बॉम्बे फाऊंडेशन, नॅशनल सर्व्हिस फाउंडेशन आणि नशामुक्त मंडळ यांनी मिळून आयोजित केली होती. शिक्षण, आरोग्य, अन्न व औषध प्रशासन, सामाजिक कल्याण व न्याय, पालिकेचा सार्वजनिक आरोग्य विभाग, सार्वजनिक आरोग्य संस्था, शाळा आणि नागरी समाज संस्था यांचे प्रतिनिधी त्यात आले होते.

किशोरवयीन मुलांमध्ये आणि तरुणांमध्ये तंबाखू व निकोटीनचा वापर हा चर्चेचा एक मुद्दा होता. त्याशिवाय टीओएफईआयची प्रभावी अमलबजावणी, वेगवेगळ्या विभागांमधला समन्वय, संस्थांची जबाबदारी व देखरेख आणि क्षमता बांधणी या विषयांवरही बोलणे झाले.

कार्यक्रमाच्या प्रमुख अध्यक्षस्थानी मुंबई शहरच्या जिल्हाधिकारी तथा जिल्हा दंडाधिकारी आंचल सूद गोयल आणि मुंबई शहरचे अतिरिक्त जिल्हाधिकारी बाप्पासाहेब थोरात होते. प्रमुख वक्ते व पॅनेलिस्ट म्हणून हीलिस सार्वजनिक आरोग्य संस्थेचे संचालक डॉ. मंगेश पेडणेकर, बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या शिक्षण अधिकारी सुजाता खरे, एनएसएफचे आरोग्य उपाध्यक्ष डॉ. हिमांशू गुप्ते आणि महानगरपालिकेच्या सहाय्यक आरोग्य अधिकारी (शाळा) डॉ. नाझनीन शेख उपस्थित होते. एसबीएफचे सहाय्यक महाव्यवस्थापक दीपक पाटील व नारायण लाड आणि नशामुक्ती महामंडळाच्या महासचिव वर्षा विद्या विलास हेही हजर होते. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. अभिराम मेहेंदळे यांनी केले.

टीओएफईआयच्या अंमलबजावणीत शिक्षण विभागाची भूमिका काय असावी, हा परिषदेतला एक महत्त्वाचा विषय होता. याबद्दल बृहन्मुंबई पालिकेच्या शिक्षणाधिकारी सुजाता खरे यांनी सांगितले की, शाळांचे रोजचे कामकाज, शैक्षणिक व्यवस्था आणि देखरेख यांबाबतच्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा झाली. चर्चेत असे अधोरेखित झाले की, तंबाखूमुक्त शाळा घडवणे हे फक्त जनजागृतीच्या उपक्रमापुरते राहू नये. ते शाळेच्या नेहमीच्या प्रशासनाचा, देखरेखीचा आणि विद्यार्थ्यांच्या आरोग्य नियोजनाचा भाग झाले पाहिजे.

पुढे कोणत्या बाबींवर काम करायचे, यावरही भर देण्यात आला. मुख्याध्यापक, शिक्षक आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांना टीओएफईआय मार्गदर्शकतत्त्वे आणि त्यांची भूमिका व जबाबदारी याबद्दल स्पष्ट माहिती द्यायची आहे, तसेच तंबाखूशी संबंधित समस्या नोंदवण्याची व्यवस्था करायची आहे. शाळांच्या नियमित देखरेखीत टीओएफईआयचे सूचक मार्गदर्शन समाविष्ट करणे, आणि तंबाखू प्रतिबंधाचा आरोग्य शिक्षण, जीवन कौशल्ये व किशोरवयीन आरोग्य उपक्रमांमध्ये समावेश करणे, हेही मुद्दे मांडले गेले.

विद्यार्थ्यांमध्ये तंबाखू किंवा निकोटीन वापराचे संभाव्य संकेत ओळखता यावेत म्हणून शिक्षकांची क्षमता बांधणी करणे आणि त्यासाठी अहवाल व संबंधित यंत्रणा उभारणे, असेही सुचवण्यात आले. शाळांना आवश्यक आयईसी साहित्य, तपासणी सूची आणि अहवाल उपलब्ध करून द्यायचे आहेत. अडचणी असलेल्या शाळांना तांत्रिक साहाय्य व मदत द्यायची आहे, तर प्रभावी काम करणाऱ्या शाळांच्या सर्वोत्तम पद्धती इतर शाळांपर्यंत पोहोचवायच्या आहेत. आरोग्य, एफडीए, पालिका आणि इतर संबंधित विभागांमध्ये नियमित समन्वय यंत्रणा विकसित करण्यावरही भर देण्यात आला.