मुंबई लोकलसाठी 'कवच 5.0': लोकल फेऱ्यांमध्ये 30 टक्क्यांनी वाढ होण्याचा मार्ग मोकळा

मुंबईकरांची लाईफलाईन समजल्या जाणाऱ्या उपनगरी रेल्वे प्रवासाला अधिक सुरक्षित आणि वेगवान करण्यासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले गेले आहे. लांब पल्ल्याच्या मेल-एक्स्प्रेस गाड्यांनंतर आता मुंबईच्या लोकलसाठीही स्वदेशी स्वयंचलित ब्रेक यंत्रणा, म्हणजेच 'कवच 5.0', आणली जात आहे. या आधुनिक प्रणालीमुळे पुढच्या काळात लोकल फेऱ्यांमध्ये तब्बल 30 टक्क्यांनी वाढ होण्याचा मार्ग मोकळा होणार आहे.

सध्याची व्यवस्था कशी आहे, ते आधी पाहू. मुंबई उपनगरी रेल्वेमध्ये आत्ता विभागवार सिग्नल यंत्रणा चालते. एक गाडी एका विभागातून पूर्णपणे पुढे गेल्यानंतरच मागच्या गाडीला पुढच्या विभागात जाऊ दिले जाते. त्यामुळे दोन गाड्यांमध्ये सुरक्षित अंतर ठेवावे लागते आणि परिणामी लोकल फेऱ्या वाढवायला मर्यादा येतात. ही अडचण दूर करणे हाच या प्रकल्पाचा मुख्य हेतू आहे.

यावर मात करण्यासाठी विकसित केलेली 'कवच 5.0' ही प्रगत स्वदेशी रेल्वे संरक्षण प्रणाली आहे. रुळांवरची उपकरणे, इंजिनमधील यंत्रणा आणि उपग्रह (सॅटेलाईट) यांच्या मदतीने ही प्रणाली गाड्यांचा नेमका वेग आणि जागा यावर सतत लक्ष ठेवते. चालकाकडून काही तांत्रिक चूक झाली किंवा दुर्लक्ष झाले, तर ही प्रणाली आपोआप (ऑटोमॅटिक) ब्रेक लावते आणि संभाव्य अपघात टाळण्याचे काम करते.

रेल्वे प्रशासनाकडून या प्रकल्पाचे नियोजन वेगाने सुरू आहे. त्याचे वेळापत्रक असे आहे.

पश्चिम रेल्वेवर या यंत्रणेसाठी लागणाऱ्या पायाभूत सुविधांची उभारणी डिसेंबर 2026 अखेरपर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. हे पायाभूत काम पूर्ण झाल्यानंतर पुढच्या दोन महिन्यांत तांत्रिक जोडणीचे काम केले जाईल.

त्यानंतर मार्च 2027 पासून बोरिवली ते विरार यादरम्यानच्या चार स्थानकांच्या मार्गिकेवर या यंत्रणेच्या प्रत्यक्ष चाचण्या सुरू होतील. जून 2027 पर्यंत विविध टप्प्यांतून या चाचण्या यशस्वीपणे पार पाडल्या जातील, असे नियोजन आहे.

बोरिवलीतील इंटरलॉकिंग इमारतही यात महत्त्वाची ठरणार आहे. पाचवी आणि सहावी मार्गिका प्रकल्पांतर्गत बोरिवलीत एक आधुनिक इलेक्ट्रॉनिक इंटरलॉकिंग इमारत उभारली जात आहे. सध्याची पारंपरिक सिग्नल यंत्रणा आणि नव्याने येणारी 'कवच 5.0' प्रणाली यांचे नीट एकत्रीकरण करण्यासाठी ही इमारत अत्यंत महत्त्वाची असेल.

ही यंत्रणा पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यानंतर आहे त्याच पायाभूत सुविधांवर गाड्या अधिक वेगाने आणि सुरक्षितपणे चालवणे शक्य होईल, असा विश्वास रेल्वे अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे.