मणिपूरमध्ये पुन्हा हिंसाचार, डोंगराळ जिल्ह्यांत कुकी आणि नागा आमनेसामने, सप्टेंबरमध्ये १९ जणांचा बळी
मैतेई आणि कुकी हिंसाचाराला तीन वर्षे झाल्यानंतर मणिपूरमध्ये कुकी आणि नागा समुदायांत संघर्षाची नवी आघाडी उघडली आहे. उखरुल, कामजोंग, कांगपोकपी, नोने, तामेंगलाँग आणि सेनापती या डोंगराळ जिल्ह्यांत हिंसाचार एकवटला आहे.
मैतेई आणि कुकी समुदायांमध्ये हिंसाचार भडकला त्याला आता तीन वर्षे झाली आहेत, आणि त्यानंतर मणिपूरमध्ये संघर्षाची एक नवी आघाडी उघडली आहे. 2026 मध्ये कुकी आणि नागा समुदाय अशा जिल्ह्यांत एकमेकांसमोर उभे ठाकले आहेत, ज्यांना सुरुवातीच्या हिंसाचाराची फारशी झळ बसली नव्हती. इम्फाळ खोऱ्यातली परिस्थिती तुलनेने शांत राहिली आहे. पण हिंसाचार प्रामुख्याने उखरुल, कामजोंग, कांगपोकपी, नोने, तामेंगलाँग आणि सेनापती या डोंगराळ जिल्ह्यांत एकवटला आहे.
ही नवी फेरी ७ फेब्रुवारीला सुरू झाली. त्या दिवशी उखरुल जिल्ह्यातील लिटन सारेखोंग येथे कुकींच्या एका गटाने एका तांगखुल नागा माणसावर हल्ला केला. त्यानंतर तीन दिवसांच्या आत उखरुल जिल्ह्यात दंगली उसळल्या, जवळपास ५० घरे जाळली गेली, संचारबंदी लागू करावी लागली आणि इंटरनेट सेवा बंद करण्यात आली. यावर्षी सप्टेंबरमध्ये कुकी आणि नागा समुदायांतील हिंसाचारात किमान १९ जणांचा बळी गेला.
ऑक्टोबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात आणखी किमान १३ जणांनी आपला जीव गमावला. त्यापैकी १२ जण १० ऑक्टोबरला संपलेल्या दोन दिवसांत कामजोंग, कांगपोकपी आणि उखरुल या जिल्ह्यांत झालेल्या लक्ष्यित हत्या आणि हल्ल्यांमध्ये मारले गेले.
नागा संघटनांनी 'सस्पेंशन ऑफ ऑपरेशन्स' करारांतर्गत येणाऱ्या कुकी-झो गटांवर आरोप केला आहे. हे गट, प्रामुख्याने केएनएफ-पी आणि केआरए, मे ते सप्टेंबर दरम्यानच्या किमान पाच प्राणघातक हल्ल्यांत सामील होते, असे नागा संघटनांचे म्हणणे आहे. या गटांनी कोणताही सहभाग नाकारला आहे, आणि अजून कोणत्याही अधिकृत चौकशीतून त्यांची जबाबदारी ठरलेली नाही. कुकी संघटनांनी मात्र एनएससीएन-आयएम आणि झेडयूएफ-के यांना जबाबदार धरले आहे.
एनएससीएन-आयएमचा केंद्र सरकारसोबत स्वतःचा शस्त्रसंधी करार आहे. एसओओ करार २२ ऑगस्ट २००८ रोजी केंद्र सरकार, मणिपूर सरकार आणि दोन कुकी-झो गट, कुकी नॅशनल ऑर्गनायझेशन व युनायटेड पीपल्स फ्रंट यांच्यात झाला होता. या सशस्त्र गटांना राजकीय वाटाघाटींच्या टेबलावर आणणे हा त्याचा उद्देश होता. आता नागा आणि मैतेई गटांनी हा एसओओ करार रद्द करण्याची मागणी केली आहे.
डोंगराळ भागात हिंसाचार सुरू असताना सशस्त्र गट मैतेई-बहुल इम्फाळ खोऱ्यात दबाव वाढवत आहेत. बंदी घातलेल्या कांगलेपाक कम्युनिस्ट पार्टीने १५ ऑक्टोबरला १२ तासांचा बंद पुकारला, आणि त्यामुळे राज्यभरातले जनजीवन ठप्प झाले. १९४९ मध्ये मणिपूरचे भारतात विलीनीकरण झाले होते. त्याच्या स्मरणार्थ या गटाने १५ ऑक्टोबर हा काळा दिवस पाळला.
