नागपूरमध्ये H1N1 चे 226 रुग्ण; राज्यात इन्फ्लूएन्झाचा जोर वाढला

महाराष्ट्रात इन्फ्लूएन्झाचा जोर वाढत आहे. राज्य आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार 1 जानेवारी ते 21 सप्टेंबर या काळात नागपूरमध्ये H1N1 (स्वाइन फ्लू) चे 226 रुग्ण आढळले आहेत. याच काळात राज्यभरात H1N1 चे एकूण 2,320 रुग्ण आणि आठ मृत्यू नोंदले गेले आहेत. पावसाळ्यात आणि त्यानंतरच्या महिन्यांत इन्फ्लूएन्झाचे रुग्ण वाढतात, त्यामुळे अधिक सतर्क राहण्याची गरज आहे, असे यातून दिसते.

रुग्णसंख्येच्या बाबतीत नागपूर हा लक्षणीय आकडा नोंदवणाऱ्या जिल्ह्यांत आणि महापालिकांत आहे. राज्यात सर्वाधिक 709 रुग्ण पुण्यात आहेत. त्यानंतर मुंबईत 626 आणि नाशिकमध्ये 275 रुग्ण आढळले. पिंपरी-चिंचवडमध्ये याच काळात 113 रुग्णांची नोंद झाली.

यंदाचे आकडे काही मागील वर्षांपेक्षा बरेच जास्त आहेत. महाराष्ट्रात 2025 मध्ये H1N1 चे 942 रुग्ण नोंदले गेले होते. 2024 मध्ये ही संख्या 2,351 होती, तर 2022 मध्ये 1,231 होती.

यंदा आढळलेल्या 2,320 रुग्णांपैकी 390 जण रुग्णालयात दाखल होते. राज्याची ताजी आकडेवारी तयार झाली, तेव्हा 1,922 रुग्ण घरीच विलगीकरणात होते. कोणताही रुग्ण व्हेंटिलेटरवर असल्याची नोंद नाही.

इन्फ्लूएन्झा हा इन्फ्लूएन्झा विषाणूंमुळे होणारा श्वसनाचा संसर्गजन्य आजार आहे. H1N1 हा इन्फ्लूएन्झा A च्या उपप्रकारांपैकी एक आहे आणि तो हंगामी इन्फ्लूएन्झाचा भाग म्हणून फिरत राहतो. 2009 च्या साथीत H1N1 ला "स्वाइन फ्लू" हे नाव मोठ्या प्रमाणात जोडले गेले.

बाधित व्यक्ती खोकली, शिंकली किंवा बोलली, तर श्वसनातून बाहेर पडणाऱ्या थेंबांतून आणि कणांतून हा संसर्ग प्रामुख्याने पसरतो. जवळचा संपर्क तसेच दूषित हात किंवा पृष्ठभाग यांमुळेही संसर्ग होऊ शकतो.

ताप, कोरडा खोकला, घसा खवखवणे, नाक गळणे किंवा बंद होणे, डोकेदुखी, अंगदुखी, थंडी वाजणे आणि थकवा ही सामान्य लक्षणे आहेत. लक्षणे अचानक सुरू होऊ शकतात, मात्र त्यांची तीव्रता प्रत्येकात वेगळी असते. इतर बाबतीत निरोगी असलेले बहुतेक लोक विश्रांती, भरपूर द्रव आणि योग्य वैद्यकीय उपचारांनी बरे होतात. पण काही वेळा इन्फ्लूएन्झामुळे गंभीर गुंतागुंत होऊ शकते, विशेषतः न्यूमोनिया.

वृद्ध, लहान मुले, गर्भवती महिला आणि मधुमेह, हृदयरोग, फुफ्फुसाचा जुना आजार किंवा कमकुवत प्रतिकारशक्ती असलेल्या लोकांना गुंतागुंतीचा धोका जास्त असतो. काही रुग्णांना सुरुवातीला नेहमीच्या फ्लूसारखाच त्रास होतो, पण नंतर न्यूमोनिया किंवा जिवाणूंच्या दुय्यम संसर्गामुळे त्यांची तब्येत बिघडते, असा इशारा डॉक्टरांनी दिला आहे.

त्यामुळे नागपूरमधील 226 रुग्णांकडे, विशेषतः असुरक्षित गटांच्या बाबतीत, लक्ष देणे गरजेचे आहे. मात्र या आकड्यांचा अर्थ इन्फ्लूएन्झा झालेल्या प्रत्येकाला गंभीर आजार होईल असा नाही, कारण बहुतेक रुग्ण मोठ्या गुंतागुंतीशिवाय बरे होतात.

इन्फ्लूएन्झासारखी लक्षणे असलेल्यांची प्रकृती गंभीर झाली किंवा सतत बिघडत गेली, तर त्यांनी वैद्यकीय मदत घ्यावी. धाप लागणे, छातीत दुखणे, सतत किंवा वाढत जाणारा खोकला, दीर्घकाळ तीव्र ताप, खूप अशक्तपणा, गोंधळल्यासारखे वाटणे, ओठ किंवा चेहरा निळसर पडणे, किंवा सुरुवातीला बरे वाटून अचानक त्रास वाढणे ही धोक्याची चिन्हे आहेत आणि त्यासाठी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक आहे. पुरेसे द्रव पोटात न जाणे हीदेखील चिंतेची बाब आहे, विशेषतः वृद्ध रुग्ण आणि मुलांमध्ये.

उपचार आजाराच्या तीव्रतेवर आणि रुग्णाच्या जोखमीच्या घटकांवर अवलंबून असतात. संशयित किंवा निश्चित इन्फ्लूएन्झा असलेल्यांना, विशेषतः गुंतागुंतीचा धोका जास्त असलेल्यांना किंवा लक्षणे तीव्र वा वाढत असलेल्यांना, डॉक्टर अँटीव्हायरल औषधे सुचवू शकतात. अँटिबायोटिक्स इन्फ्लूएन्झाच्या विषाणूंवर काम करत नाहीत; जिवाणू संसर्ग असेल किंवा असल्याचा संशय असेल तेव्हाच ती उपयोगी ठरतात. अँटीव्हायरल औषध द्यायचे की नाही, हा निर्णय रुग्णाच्या स्थितीनुसार आरोग्य व्यावसायिकाने घ्यायचा असतो.

इन्फ्लूएन्झा आणि त्याची गुंतागुंत कमी करण्यासाठी लसीकरण हा महत्त्वाचा उपाय आहे. महाराष्ट्रात निवडक उच्च जोखमीच्या गटांना मोफत आणि ऐच्छिक इन्फ्लूएन्झा लसीकरण दिले जात आहे. यात दुसऱ्या व तिसऱ्या तिमाहीतील गर्भवती महिला, मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब असलेले लोक आणि आरोग्य कर्मचारी यांचा समावेश आहे. आरोग्य यंत्रणांनी आजारी लोकांच्या जवळच्या संपर्कापासून दूर राहणे, आजारी असताना घरी थांबणे, हात स्वच्छ ठेवणे, खोकताना व शिंकताना तोंड झाकणे आणि गर्दीच्या बंद जागांमध्ये हवा खेळती ठेवणे असेही सुचवले आहे. नागपूरमध्ये 226 रुग्ण आधीच नोंदले गेल्याने, गंभीर गुंतागुंत टाळण्यासाठी सतत देखरेख आणि लवकर वैद्यकीय उपचार महत्त्वाचे ठरतील.