राज्यातील ९४ लाख मुलांची आरोग्य तपासणी, ६ लाख ५८ हजार बालकांमध्ये समस्या आढळल्या

बालकांमधील आजारांचे लवकर निदान व्हावे आणि त्यांना वेळेत उपचार मिळावेत, यासाठी राष्ट्रीय बाल स्वास्थ्य कार्यक्रम राबवला जातो. या कार्यक्रमाच्या २०२६-२७ मधील अंमलबजावणीची स्थिती आता समोर आली आहे. १ एप्रिल ते २० सप्टेंबर २०२६ या काळातील आकडेवारीनुसार राज्यात अंगणवाडीतील ४१ लाख २८ हजार ६७४ बालकांची आणि शाळांमधील ५३ लाख ५५ हजार ४३१ विद्यार्थ्यांची आरोग्य तपासणी झाली. या तपासण्यांत ६ लाख ५८ हजार ३८४ बालकांमध्ये आरोग्यविषयक समस्या आढळल्या.

हा कार्यक्रम फेब्रुवारी २०१३ मध्ये सुरू करण्यात आला. जन्मापासून १८ वर्षांपर्यंतच्या बालकांमधील जन्मजात व्यंग, बालपणातील आजार, कमतरता आणि विकासात्मक विलंब या चार गोष्टींचे लवकर निदान करण्यावर त्याचा भर आहे. नवजात बालकांची तपासणी जन्माच्या ठिकाणी होते. सहा आठवडे ते सहा वर्षे वयाच्या बालकांची तपासणी अंगणवाडीत, तर सहा ते १८ वर्षे वयाच्या विद्यार्थ्यांची तपासणी शासकीय आणि अनुदानित शाळांमध्ये केली जाते.

अंगणवाडीतील ६० लाख ९ हजार ७५६ बालकांची तपासणी करण्याचे उद्दिष्ट होते. त्यापैकी ४१ लाख २८ हजार ६७४ बालकांची तपासणी झाली, म्हणजे उद्दिष्टाच्या ६९ टक्के. राज्यात १ लाख १० हजार ३६४ अंगणवाडी केंद्रे आहेत. त्यांपैकी ८९ हजार ४२ केंद्रांत तपासणी झाली असून हे प्रमाण ८० टक्के आहे.

शाळांमध्ये तपासणीचे प्रमाण तुलनेने कमी आहे. १ कोटी २४ लाख ४३ हजार ८८९ विद्यार्थ्यांची तपासणी करायची होती, पण ५३ लाख ५५ हजार ४३१ विद्यार्थ्यांचीच झाली. हे प्रमाण ४३ टक्के आहे. ८८ हजार २७८ शाळांत तपासणीचे उद्दिष्ट होते, त्यापैकी ५९ हजार ४९४ शाळांमध्ये ती झाली असून हे प्रमाण ६७ टक्के आहे.

तपासणीत गंभीर स्थिती आढळलेल्या बालकांना पुढील उपचारांसाठी संदर्भित केले जाते. एप्रिल ते ऑगस्ट २०२६ या काळात ८२० हृदयशस्त्रक्रिया निश्चित झाल्या होत्या आणि त्यापैकी ८१० पूर्ण झाल्या आहेत. इतर शस्त्रक्रियांसाठी निश्चित केलेल्या ७ हजार २५९ पैकी ७ हजार २५२ शस्त्रक्रिया पूर्ण झाल्या आहेत.

कार्यक्रमाच्या अंमलबजावणीसाठी राज्यात ११९६ मोबाइल आरोग्य पथके कार्यरत आहेत. प्रत्येक पथकात दोन वैद्यकीय अधिकारी, एक एएनएम आणि एक औषधनिर्माता असतो. याशिवाय १ एप्रिल २०२६ पासून आरबीएसके २.० पोर्टल सुरू झाले आहे. मोबाइल आरोग्य पथक, जिल्हा आरबीएसके आणि राज्य आरबीएसके अशा तीन स्तरांवर ते वापरले जात आहे.

थोडक्यात, अंगणवाडीतील तपासणीचे उद्दिष्ट ६० लाख ९ हजार ७५६ बालकांचे होते आणि ४१ लाख २८ हजार ६७४ (६९ टक्के) झाली. शाळांमध्ये उद्दिष्ट १ कोटी २४ लाख ४३ हजार ८८९ विद्यार्थ्यांचे होते आणि ५३ लाख ५५ हजार ४३१ (४३ टक्के) झाली. आरोग्यविषयक समस्या आढळलेली बालके ६ लाख ५८ हजार ३८४ आहेत.