कुत्रा चावला नाही, फक्त चाटलं तरी रेबीजचा धोका असतो का?

रेबीज हा एक अतिशय धोकादायक व्हायरस आहे. पण बहुतेक लोकांचा असा समज असतो की, फक्त कुत्रा चावला तरच रेबीज होतो. प्रत्यक्षात मात्र तसं अजिबात नाही. कुत्र्याचा साधा ओरखडाही जीवघेणा ठरू शकतो. कुत्रा चावणं किंवा नख मारणं यासारख्या घटनांमुळे लोक बरेचदा घाबरून जातात. रेबीजसारख्या जीवघेण्या आजाराचा विषय येतो तेव्हा ही भीती अजूनच वाढते. कुत्रा चावल्याने रेबीज होऊ शकतो हे बहुतेकांना माहीत असतं, पण फक्त कुत्र्याने चाटलं तरी हा आजार होऊ शकतो का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो.

कुत्रा चावला नाही, फक्त ओरखडा उठला तरी रेबीजचा धोका असू शकतो, विशेषतः जर त्या ओरखड्यामुळे त्वचेचा वरचा थर फाटला असेल तर. कुत्रा जर रेबीजने बाधित असेल आणि त्याच्या पंजावर किंवा नखांवर लाळ लागलेली असेल, तर तो विषाणू त्या ओरखड्यातून शरीरात शिरू शकतो. ओरखड्यातून रक्त येतंय की नाही, याने फरक पडत नाही, त्वचेवरची कोणतीही जखम किंवा दुखापत दुर्लक्षित करू नये. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माहितीनुसार, रक्त न येताही त्वचेवरचा अगदी बारीक ओरखडा किंवा खरचटलेला भागही रेबीज संसर्गाचा धोका निर्माण करू शकतो.

आता कुत्र्याने फक्त चाटलं तरी रेबीज होतो का, हा प्रश्न. याचं उत्तर कुत्र्याची लाळ शरीराच्या नेमक्या कोणत्या भागाला लागते यावर अवलंबून असतं. कुत्रा जर एखाद्या व्यक्तीच्या निरोगी, न फाटलेल्या त्वचेला चाटत असेल, तर त्यात सहसा रेबीजचा धोका मानला जात नाही. पण जर बाधित कुत्र्याची लाळ कापलेल्या भागावर, जखमेवर किंवा ओरखड्यावर लागली, तर मात्र विषाणू शरीरात शिरू शकतो. त्याचप्रमाणे बाधित प्राण्याची लाळ डोळ्यात, नाकात किंवा तोंडात गेली तरी संसर्गाचा धोका असतो. त्यामुळे कुत्रा फक्त चाटला म्हणून त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

कुत्रा चावला किंवा ओरखडा उठला तर सगळ्यात आधी जखम लगेच स्वच्छ करावी. बाधित जागा साबण आणि वाहत्या पाण्याने कमीत कमी १५ मिनिटं नीट धुवावी. जखमेवर स्वच्छ कापड हलक्या हाताने झाकता येतं, पण डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय जखमेवर मिरची, तेल, चिखल, राख किंवा कोणताही घरगुती पदार्थ लावू नये. जखम लहान असली किंवा त्यातून रक्त येत नसलं तरीही डॉक्टरांचा सल्ला घेणं गरजेचं आहे.

रेबीजची लस द्यायची की नाही हे ठरवण्यासाठी डॉक्टर जखमेची स्थिती बघतात. काही गंभीर केसमध्ये रेबीज इम्युनोग्लोबुलिन किंवा इतर आवश्यक ट्रीटमेंटही दिली जाते. रेबीजची लक्षणं दिसण्याची वाट अजिबात बघू नये, कारण एकदा लक्षणं दिसायला लागली की हा आजार खूप गंभीर आणि जवळपास नेहमीच जीवघेणा ठरतो. त्यामुळे कुत्रा चावल्यावर किंवा ओरखडल्यावर वेळेत डॉक्टरांचा सल्ला घेणं आणि आवश्यक ती ट्रीटमेंट घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.