जयशंकर यांच्या घाना दौऱ्यात विज्ञान आणि शेतीसाठी भारत-घानामध्ये दोन करार

परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर सध्या आफ्रिकेच्या दौऱ्यावर आहेत. त्यांच्या घाना भेटीदरम्यान भारत आणि घाना यांच्यात दोन सामंजस्य करारांवर (MoUs) स्वाक्षरी झाली. वैज्ञानिक संशोधन, शिक्षण आणि क्षमता बांधणी, तसेच कृषी संशोधन आणि शिक्षण या क्षेत्रांत सहकार्य करण्यासाठी हे करार झाले आहेत.

घानाचे परराष्ट्र मंत्री सॅम ओकुडझेटो अबलाकवा यांच्यासोबत झालेल्या बैठकीत जयशंकर यांनी हे करार सामायिक केले आणि दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय करारांवर शिक्कामोर्तब केले. तीन आफ्रिकन देशांच्या अधिकृत दौऱ्याचा घाना हा पहिला टप्पा आहे. या करारांमुळे भारत आणि आफ्रिकन खंडातील संबंध आणखी मजबूत झाले असून 'दक्षिण-दक्षिण सहकार्य' (South-South Cooperation) पुढे नेण्यास मदत होईल, असे या वृत्तात म्हटले आहे.

जयशंकर यांनी या करारांची माहिती सोशल मीडिया व्यासपीठ 'X' वर दिली. पहिला करार भारतीय प्राणीशास्त्र सर्वेक्षण (Zoological Survey of India, ZSI) आणि घाना विद्यापीठ (University of Ghana) यांच्यात झाला आहे. या करारानुसार दोन्ही संस्था शैक्षणिक देवाणघेवाण, वैज्ञानिक संशोधन आणि क्षमता बांधणीसाठी एकत्र काम करतील. त्यामुळे दोन्ही देशांतील संशोधक, विद्यार्थी आणि शास्त्रज्ञांना नवे तंत्रज्ञान आणि संशोधनाची संधी मिळणार आहे.

दुसरा करार शेतीशी संबंधित आहे. भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) आणि घानाची सीएसआयआर-पीक संशोधन संस्था (CSIR-Crops Research Institute of Ghana) यांच्यात तो झाला. आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान, बियाणे संशोधन, पीक संवर्धन आणि कृषी शिक्षण या विषयांवर दोन्ही बाजू मिळून काम करतील. दोन्ही देश प्रामुख्याने शेतीप्रधान असल्याने याचा थेट फायदा दोन्ही देशांतील शेतकऱ्यांना आणि अन्न सुरक्षेला होईल, असे सांगितले गेले आहे.

दौऱ्याच्या पहिल्या दिवशी सकाळी जयशंकर यांनी घानाचे राष्ट्राध्यक्ष जॉन ड्रामानी महामा यांची सदिच्छा भेट घेतली. दोन्ही नेत्यांनी द्विपक्षीय संबंधांचा आढावा घेतला. गेल्या वर्षी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी घानाला दिलेली ऐतिहासिक भेट आणि त्यामुळे संबंधांना मिळालेली गती हा चर्चेचा मुख्य मुद्दा होता. व्यापार, गुंतवणूक, औषधनिर्माण (Pharmaceuticals), विकास सहकार्य आणि संरक्षण क्षेत्रातली भागीदारी वाढवण्यावर या बैठकीत भर देण्यात आला.

जयशंकर यांनी 'X' वर लिहिले, "घानाच्या फॉरेन सर्व्हिस इन्स्टिट्यूटमध्ये भारत, आफ्रिका आणि ग्लोबल साउथ या विषयावर मान्यवरांसमोर बोलताना आनंद झाला. आजच्या अस्थिर काळात स्पर्धा संघर्षात बदलू न देता तिचे व्यवस्थापन करणे आणि हितसंबंध वेगळे असतानाही सहकार्याला चालना देणे, हे मुत्सद्देगिरीपुढचे आव्हान आहे... आफ्रिका आमच्या हृदयात आहे आणि आम्ही फक्त आजसाठी नव्हे, तर येणाऱ्या पिढ्यांसाठी भागीदारी उभी करू."

जयशंकर यांनी सांगितले की भारत आणि घाना हे ग्लोबल साउथचे प्रमुख भागीदार आहेत, दोन्ही देशांची विकासाची दृष्टी समान आहे आणि त्यांना ऐतिहासिक ऐक्याचा वारसा आहे. बहुपक्षीय व्यासपीठांवर एकमेकांना पाठिंबा देणे, तसेच आफ्रिकन युनियन आणि पश्चिम आफ्रिकी देशांची संघटना 'इकोवास' (ECOWAS) यांच्यासोबत भारताचा सहभाग अधिक दृढ करणे, यावरही दोन्ही नेत्यांमध्ये सकारात्मक चर्चा झाली.

परराष्ट्र मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार जयशंकर ६ ते १० ऑक्टोबर या काळात घाना, कोट डी'आयव्होर (Cote d'Ivoire) आणि इथिओपिया (Ethiopia) या तीन देशांच्या दौऱ्यावर आहेत. या पाच दिवसांत ते तिन्ही देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांशी द्विपक्षीय बैठका घेतील आणि तिथल्या उच्च नेतृत्वाला भेटून मैत्री आणि सहकार्याचा आढावा घेतील. व्यापार आणि आर्थिक संबंध वाढवणे, विकास प्रकल्प वेगाने पूर्ण करणे, डिजिटल तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण करणे आणि लोकांमधला थेट संपर्क (People-to-People ties) घट्ट करणे या मुद्द्यांवर या दौऱ्यात भर दिला जात आहे.