जयशंकर यांचे अमेरिकेत भाषण: दहशतवादावर भारताची भूमिका पाकिस्तानच्या संदर्भात स्पष्ट

भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस जयशंकर सध्या अमेरिकेच्या दौऱ्यावर आहेत. अमेरिकेतील एशिया सोसायटीने निमंत्रण दिल्यामुळे ते तिथे पोहोचले आहेत. सोमवारी त्यांनी केलेले भाषण आता राजकीय वर्तुळात चर्चेचा विषय ठरले आहे, कारण त्यात त्यांनी अमेरिका आणि पाकिस्तान यांच्यातील वाढत्या जवळिकीवर भाष्य केले.

पाकिस्तानला स्वतः दहशतवादाचे चटके बसले आहेत, तरीही इतकी वर्षे तो देश दहशतवादाला खतपाणी घालत आहे, असा मुद्दा या संदर्भात मांडला जात आहे. जयशंकर यांनी अमेरिकेला खडे बोल सुनावले आहेत, असे या भाषणाबद्दल म्हटले जाते. भारताच्या सुरक्षेच्या चिंता आणि सीमापार दहशतवादाचा प्रश्न अमेरिकेसोबतच्या संबंधांमध्ये महत्त्वाचा आहे, असे जयशंकर यांनी सांगितले.

भारताने आतापर्यंत जगातल्या सगळ्या व्यासपीठांवर दहशतवादाला विरोध केला आहे. त्याची किंमत भारताने मोजली आहे. पाकिस्तानच्या दहशतवादी कारवायांमध्ये आजही भारतीय नागरिकांना जीव गमवावा लागत आहे. भारतीय लष्कराने वेळोवेळी दहशतवाद्यांना सडेतोड उत्तर दिले आहे. काश्मीरमधील पुलवामा येथे झालेल्या भ्याड हल्ल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील संबंध आणखी ताणले गेले.

भारताच्या म्हणण्यानुसार पाकिस्तानशी जोडलेला दहशतवादाचा प्रश्न फक्त प्रादेशिक नाही. तो भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षेशी थेट संबंधित आहे. अमेरिकेने या विषयाकडे अधिक गांभीर्याने पाहावे, अशी भारताची भूमिका आहे. अमेरिकेने प्रामाणिकपणे दहशतवादाला विरोध करावा आणि आपल्या सोयीनुसार दहशतवादाची व्याख्या ठरवू नये, असेही भारताचे म्हणणे आहे.

या भाषणाला एक पार्श्वभूमी आहे. गेल्या दीड वर्षात भारत आणि अमेरिका यांचे संबंध विशेष खास राहिलेले नाहीत. भारतातील राजकीय विश्लेषकांच्या म्हणण्यानुसार याला ट्रम्प यांचा आडमुठेपणा जबाबदार आहे. ट्रम्प यांनी एकदा जाहीरपणे सांगितले होते की चीनला हलक्यात घेऊन अमेरिकेने जी चूक केली, तीच चूक अमेरिका भारतासोबत पुन्हा करणार नाही.

अमेरिका आणि भारत यांच्या संबंधांमध्ये व्यापार, संरक्षण आणि तंत्रज्ञान ही सहकार्याची महत्त्वाची क्षेत्रे आहेत. पण दहशतवादाच्या मुद्द्यावर दोन्ही देशांच्या भूमिकेत मतभेद निर्माण झाले, तर त्याचा परिणाम संबंधांवर होऊ शकतो. भारत पाकिस्तानकडून होणाऱ्या सीमापार दहशतवादाचा मुद्दा सातत्याने उपस्थित करत आला आहे आणि अमेरिकेने भारताच्या सुरक्षाविषयक चिंतांची दखल घ्यावी, अशी भारताची अपेक्षा आहे.

अमेरिकेच्या पाकिस्तानविषयक धोरणाकडे भारताचे बारकाईने लक्ष आहे. सुरक्षेच्या प्रश्नांवर मतभेद वाढले, तर राजनैतिक पातळीवर तणाव निर्माण होऊ शकतो. त्याचा परिणाम संरक्षण सहकार्य आणि धोरणात्मक भागीदारीवरही होण्याची शक्यता चर्चेत आहे. तरीही सध्या अमेरिका आणि भारत यांच्यातील सहकार्याची अनेक महत्त्वाची क्षेत्रे कायम आहेत.