कॉर्पोरेट क्षेत्रात महिलांची प्रगती, HR मध्ये वरचढ पण मार्केटिंग-टेकमध्ये अजूनही मागे

भारतासह जगभरातील कॉर्पोरेट क्षेत्रात महिलांच्या सहभागाबाबत एक महत्त्वाचा अहवाल समोर आला आहे. जागतिक आर्थिक मंच म्हणजेच WEF च्या 'ग्लोबल जेंडर गॅप रिपोर्ट 2026' मध्ये हे स्पष्ट झाले आहे की, व्यावसायिक आणि तांत्रिक नसलेल्या सेवा क्षेत्रांमध्ये महिलांनी आपला दबदबा चांगलाच वाढवला आहे. शिक्षण आणि आरोग्यसेवेसारख्या चार महत्त्वाच्या क्षेत्रांत महिलांनी कार्यबलातील 50 टक्क्यांचा टप्पा ओलांडला आहे. मात्र तांत्रिक उद्योगांमध्ये त्यांची उपस्थिती अजूनही एक चतुर्थांश किंवा त्याहून कमी असल्याचे या अहवालातून समोर येत आहे.

हा अभ्यास 39 अर्थव्यवस्थांच्या तपशीलवार पाहणीवर आधारित आहे. अहवालानुसार, या अर्थव्यवस्थांमध्ये महिलांचा एकूण कार्यबलातील सहभाग 2015 मधील 39.9 टक्क्यांवरून 2025 पर्यंत 42.0 टक्क्यांपर्यंत वाढेल असा अंदाज होता. पण जून 2026 पर्यंत यात थोडी घट होऊन हा आकडा 41.8 टक्क्यांवर स्थिरावला. याच कालावधीत आरोग्यसेवा, शिक्षण, ग्राहक सेवा आणि शासकीय व खाजगी सेवा या क्षेत्रांमध्ये महिलांचा सहभाग 50 ते 60 टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे.

क्षेत्रनिहाय आकडेवारी पाहिली तर आरोग्यसेवेत महिलांचे प्रमाण 59.9 टक्के, शिक्षण क्षेत्रात 54.2 टक्के, ग्राहक सेवेत 51.7 टक्के आणि शासकीय व खाजगी क्षेत्रात 50.6 टक्के आहे. याउलट तेल आणि वायू तसेच खाणकाम क्षेत्रात हे प्रमाण केवळ 25.2 टक्के, तर पायाभूत सुविधा क्षेत्रात 23.6 टक्के इतकेच आहे. पदनिहाय आकडेवारीत सीओओ पदांवर 25 टक्के, सीईओ पदांवर 19.1 टक्के आणि सीटीओ पदांवर अवघ्या 8.6 टक्के महिला आहेत.

वरिष्ठ व्यवस्थापन आणि नेतृत्व पदांवर मात्र महिलांना अजून बराच मोठा पल्ला गाठायचा आहे, असे अहवाल सांगतो. सार्वजनिक आणि खाजगी अशा दोन्ही प्रकारच्या कंपन्यांमध्ये उपाध्यक्ष, सी-सूट म्हणजेच 'चीफ' हा शब्द असलेली पदे आणि संचालक मंडळ यांसारख्या महत्त्वाच्या जागांवर महिलांचा वाटा तुलनेने कमी आहे. 2015 मध्ये ही टक्केवारी 26.7 टक्के होती, जी 2023 पर्यंत 29.4 टक्क्यांपर्यंत वाढली, पण त्यानंतर मात्र ती याच पातळीवर थांबून राहिली आहे. सी-सूट पदांपैकी फक्त 19.1 टक्के सीईओपदे आणि 25 टक्के सीओओपदे महिलांकडे आहेत.

ज्या पदांवर लोकांशी थेट संपर्क, वागणूक आणि कार्यात्मक नेतृत्व जास्त महत्त्वाचे ठरते, तिथे मात्र महिला आघाडीवर आहेत. चीफ एचआर ऑफिसर आणि चीफ पीपल ऑफिसर या पदांवर महिलांचे प्रमाण जवळपास 75 टक्के इतके आहे. तसेच दर पाच चीफ इन्फॉर्मेशन ऑफिसरपैकी एक महिला आहे. याउलट चीफ मार्केटिंग ऑफिसर पदांपैकी 50 टक्क्यांहूनही कमी पदे महिलांकडे असून चीफ टेक्नॉलॉजी ऑफिसर पदांमध्ये हे प्रमाण फक्त 8.6 टक्के इतके कमी आहे.

कॉर्पोरेट बोर्डातील सहभागाबाबत बोलायचे झाल्यास, 2014 ते 2024 या दहा वर्षांत मंडळावरील महिलांचा सहभाग 15.2 टक्क्यांवरून 29.3 टक्क्यांपर्यंत वाढला आहे. मात्र मंडळाच्या नेतृत्व पदांवर हा वाटा फक्त दोन टक्के गुणांनी वाढून 3.2 टक्क्यांवरून 5.2 टक्क्यांवर पोहोचला आहे.

फॉर्च्यून ग्लोबल 500 कंपन्यांमध्ये महिला सीईओंची संख्या 2015 मधील 14 वरून 2025 मध्ये 32 पर्यंत वाढली असून त्यांचा हिस्सा 2.8 टक्क्यांवरून 6.4 टक्क्यांपर्यंत वाढला आहे. क्षेत्रनिहाय पाहता युटिलिटीज क्षेत्रात 17 टक्के, दूरसंचार आणि मीडिया क्षेत्रात 11 टक्के तर रिटेल, ऊर्जा आणि बांधकाम क्षेत्रात नऊ टक्के महिला मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. टॉप 100 कंपन्यांमध्ये 2015 ते 2020 दरम्यान महिला सीईओंची संख्या तीन होती, ती 2025 मध्ये सात झाली आहे.