हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी आहारात 'या' पदार्थांचा समावेश करा, रक्ताची कमतरता दूर होऊन तब्येत राहील तंदुरुस्त
हिमोग्लोबिन कमी झाल्यावर थकवा, अशक्तपणा आणि चक्कर येण्यासारखी लक्षणे दिसतात. रोजच्या आहारात कोणते पदार्थ असावेत, हे या लेखात सांगितले आहे.
माणसाच्या शरीरात हिमोग्लोबिनला खूप महत्त्व असते. लाल रक्तपेशींमध्ये असणारा हा लोहयुक्त घटक असतो, आणि त्यामुळेच रक्ताला लाल रंग येतो. फुफ्फुसातून प्राणवायू घेऊन तो शरीरातल्या सगळ्या अवयवांपर्यंत आणि पेशींपर्यंत पोहोचवण्याचं काम हिमोग्लोबिन करतं. शिवाय शरीरातल्या उतींमधला कार्बन डायऑक्साइड गोळा करून तो परत फुफ्फुसात आणून श्वासावाटे बाहेर टाकण्याचंही काम हेच करतं. शरीराच्या रोजच्या कामकाजासाठी हा घटक किती महत्त्वाचा आहे, हे यावरून लक्षात येतं.
शरीरात हिमोग्लोबिन कमी झालं की थकवा जाणवणं, अशक्तपणा, चक्कर येणं, श्वास घेताना त्रास होणं, त्वचा फिकट दिसणं अशी लक्षणं दिसायला लागतात. रोजची साधी कामं करतानाही दम लागणं किंवा गळून गेल्यासारखं वाटणं ही याचीच लक्षणं असतात. ही कमतरता वेळेत लक्षात आली नाही तर पुढे जाऊन गंभीर आजारही होऊ शकतात. त्यामुळे रोजच्या आहारात काही ठराविक पदार्थांचा समावेश केला तर ही कमतरता भरून निघायला मदत होते.
हिमोग्लोबिन तयार होण्यासाठी शरीराला फक्त लोहच नाही, तर फोलेट, विटामिन बी-१२ आणि प्रथिनं हेदेखील योग्य प्रमाणात लागतात. म्हणजे नुसतं लोहयुक्त पदार्थ खाऊन भागत नाही, तर हे सगळे घटक एकत्र मिळायला हवेत. त्यामुळे आहारात वेगवेगळे पदार्थ असणं गरजेचं आहे. पालक, मेथी, शेवग्याची पानं, चाकवत यांसारख्या पालेभाज्या रोज खाव्यात, कारण यात लोहाचं प्रमाण खूप जास्त असतं. याशिवाय डाळी, हरभरा, राजमा, मसूर, सोयाबीन, चणे यांसारखी कडधान्यंही अधूनमधून खाणं फायद्याचं ठरतं.
जेवणात लिंबू, आवळा, पेरू, संत्री यांसारखी विटामिन सी असलेली फळं असावीत. रोज सकाळी उठल्यावर आवळ्याचा रस पिणंही चांगलं. आठवड्यातून एक-दोनदा गाजर आणि बीट खाल्ल्यानं लाल रक्तपेशी वाढायला मदत होते. सकाळच्या नाश्त्यात रोज एक मूठभर चणे आणि गूळ खाल्ल्यास रक्ताची कमतरता लवकर भरून निघते आणि तब्येत सुधारायला मदत होते. याशिवाय कडधान्यं आणि शेंगदाणेही आहारात असावेत, कारण त्यामुळेही शरीराला आवश्यक ते घटक मिळतात.
हिमोग्लोबिन कमी झाल्याची लक्षणं दिसायला लागली की त्याकडे दुर्लक्ष न करता वेळीच उपचार घेणं आणि आहारात बदल करणं गरजेचं आहे. हिमोग्लोबिन कमी झाल्याचं लक्षात आल्यावर फक्त रक्ततपासणी करून घरगुती आहारावरच अवलंबून राहणं शरीरासाठी धोक्याचं ठरू शकतं. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच योग्य ते उपचार करावेत, स्वतःहून कोणताही निर्णय घेणं टाळावं. रक्ताची कमतरता जाणवायला लागली की आहारातले बदल, नियमित शारीरिक हालचाल आणि भरपूर पाणी पिणं या तिन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.
हा लेख केवळ सर्वसाधारण माहितीसाठी असून यात कोणत्याही उपचाराचा दावा करण्यात आलेला नाही. कोणताही उपाय करण्याआधी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला जरूर घ्यावा.
