उष्णतेच्या वादळाने कोकोचे पीक निम्म्यावर, किमती जवळपास तिप्पट; चॉकलेट महागण्याची शक्यता

चॉकलेट आवडणाऱ्यांसाठी जागतिक बाजारातून काळजी वाढवणारी बातमी आली आहे. हवामान बदलाचा फटका आता थेट चॉकलेट उद्योगाला बसू लागला आहे. जगात सर्वाधिक कोको पिकवणाऱ्या आयव्हरी कोस्ट आणि घाना या दोन देशांत 'हीट स्टॉर्म वेरा'मुळे कोकोच्या पिकाचे मोठे नुकसान झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे.

या दोन्ही देशांतील उत्पादन जवळपास निम्म्यावर आल्यामुळे जागतिक बाजारात कोकोचा तुटवडा निर्माण झाला. त्याचा परिणाम म्हणून कोकोच्या किमती जवळपास तिप्पट झाल्या आहेत. चॉकलेटच्या दरांवरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

आयव्हरी कोस्ट आणि घाना ही कोको उत्पादनाची प्रमुख केंद्रे मानली जातात. जागतिक कोको उत्पादनात या दोन देशांचा मिळून सुमारे ५० टक्के वाटा आहे. म्हणूनच तिथल्या हवामानातील बदलाचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय बाजारावर होतो.

'हीट स्टॉर्म वेरा'मुळे या भागातील तापमानात मोठी वाढ झाली. उष्णता तीव्र असल्याने कोकोच्या झाडांवर ताण आला. फुलोरा, फळधारणा आणि कोकोच्या शेंगांची वाढ या सगळ्यांवर त्याचा परिणाम झाला. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पादनात मोठी घट झाली आणि कोकोच्या जागतिक पुरवठ्यावर दबाव आला.

कोको हा चॉकलेट बनवण्यासाठी लागणारा मुख्य कच्चा माल आहे. त्यामुळे त्याचा पुरवठा घटला की संपूर्ण चॉकलेट उद्योगावर परिणाम होतो. आयव्हरी कोस्ट आणि घानातील उत्पादन घटल्याने चॉकलेट बनवणाऱ्या कंपन्यांसमोर कच्चा माल मिळवणे आणि वाढता खर्च अशी दुहेरी अडचण उभी राहिली आहे.

किमती जवळपास तिप्पट झाल्याने कंपन्यांना उत्पादन खर्चाचा पुन्हा विचार करावा लागत आहे. काही कंपन्यांना चॉकलेटचे दर वाढवावे लागू शकतात. काही कंपन्या चॉकलेटचे वजन कमी करून वाढत्या खर्चाचा भार आटोक्यात ठेवण्याचा प्रयत्न करू शकतात. त्यामुळे ग्राहकांच्या खिशावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

उत्पादन घटल्याचा सर्वाधिक फटका तिथल्या स्थानिक शेतकऱ्यांना बसत आहे. उष्णतेमुळे झाडांची उत्पादकता कमी होणे, पिकांचे नुकसान आणि बदलते पावसाचे चक्र यामुळे शेती करणे अधिक कठीण झाले आहे.

कोकोच्या किमती वाढल्या असल्या, तरी त्याचा पूर्ण फायदा शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचतोच असे नाही. शेतीचा वाढता खर्च, रोगराई आणि कमी उत्पादन यामुळे त्यांचे उत्पन्न अनिश्चित झाले आहे. कोकोच्या लागवडीसाठी योग्य हवामान टिकवून ठेवणे हेही मोठे आव्हान बनले आहे.

जागतिक तापमानवाढीचा परिणाम आता फक्त शेती किंवा पाणीपुरवठ्यापुरता राहिलेला नाही. रोजच्या आवडीच्या खाद्यपदार्थांवरही तो दिसू लागला आहे. कोको उत्पादनातील घसरण हे त्याचे उदाहरण मानले जात आहे. पुढे उष्णतेच्या तीव्र लाटा आणि अनियमित पावसाचे प्रमाण वाढले, तर कोकोच्या उत्पादनावर आणखी दबाव येऊ शकतो. अशा वेळी कच्च्या मालाचा स्थिर पुरवठा राखणे हे चॉकलेट उद्योगासमोर मोठे आव्हान ठरणार आहे.