दहा वर्षांची सेवा आणि Rs 15,000 वेतन: EPS मधून दरमहा सुमारे Rs 2,143 पेन्शन

खासगी क्षेत्रात नोकरी करणाऱ्या आणि दर महिन्याला पगारातून PF कापला जाणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी कर्मचारी पेन्शन योजना (EPS) महत्त्वाची आहे. निवृत्तीनंतर आपल्याला दरमहा किती पेन्शन मिळणार, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. Rs 15,000 पेन्शनयोग्य वेतन आणि 10 वर्षांची पात्र सेवा धरली, तर योजनेच्या सूत्रानुसार मासिक पेन्शन सुमारे Rs 2,143 येते.

या योजनेतून मासिक पेन्शन मिळवायची असेल, तर किमान 10 वर्षांची पात्र सेवा पूर्ण करणे गरजेचे आहे. साधारणपणे वयाची 58 वर्षे पूर्ण झाल्यावर नियमित मासिक पेन्शन सुरू होते.

नोकरी बदलली की आधीच्या नोकरीतील EPF आणि EPS सेवेच्या नोंदी नव्या नोंदींशी नीट जोडल्या गेल्या आहेत की नाही, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरते. ही पात्र सेवा एकाच कंपनीत सलग असायला हवी असे नाही. पण पेन्शनसाठी कोणती सेवा आणि कोणत्या योगदानाच्या नोंदी ग्राह्य धरल्या जातात, ते तपासले पाहिजे.

पेन्शनचे गणित असे मांडले जाते: मासिक पेन्शन = (पेन्शनयोग्य वेतन x पेन्शनयोग्य सेवा) / 70. पेन्शनयोग्य वेतन साधारणपणे निवृत्तीआधीच्या शेवटच्या 60 महिन्यांच्या सरासरी वेतनावरून काढले जाते. म्हणजेच शेवटच्या 5 वर्षांतील सरासरी विचारात घेतली जाते. प्रत्यक्ष गणनेत लागू असलेली वेतनमर्यादा आणि योजनेचे नियम महत्त्वाचे ठरतात.

पेन्शनयोग्य वेतन Rs 15,000 धरल्यास अंदाजे मासिक पेन्शन असे दिसते: 10 वर्षांच्या सेवेसाठी Rs 2,143, 15 वर्षांसाठी Rs 3,214, 20 वर्षांसाठी Rs 4,286 आणि 30 वर्षांसाठी Rs 6,429. हे आकडे सूत्रानुसार दिलेली उदाहरणे आहेत. प्रत्यक्ष पेन्शन पात्र सेवा, ग्राह्य वेतन आणि लागू नियमांनुसार वेगळी असू शकते.

दरम्यान, केंद्र सरकारने 17 सप्टेंबर 2026 पासून EPFO अंतर्गत अनिवार्य कव्हरेजची वेतनमर्यादा दरमहा Rs 15,000 वरून Rs 25,000 करण्याचा निर्णय जाहीर केला. त्यामुळे सुमारे 51 लाख अतिरिक्त कर्मचारी सामाजिक सुरक्षेच्या कक्षेत येतील, असा उद्देश आहे. मात्र कव्हरेजची मर्यादा Rs 25,000 झाली म्हणून EPS पेन्शनच्या गणनेची मर्यादाही आपोआप Rs 25,000 झाली, असे समजू नये. उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार पेन्शन गणनेतील Rs 15,000 च्या मर्यादेबाबत स्वतंत्र नियम आहेत.

स्वतःची पेन्शन तपासण्यासाठी EPFO च्या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्यावी, तिथला कॅल्क्युलेटर किंवा संबंधित सेवा पाहावी, UAN, नोकरीचा कालावधी आणि योगदानाच्या नोंदींवरून पात्रता पडताळावी. शंका असल्यास EPFO कार्यालयाशी संपर्क साधावा.

पेन्शनचा अंदाज घेताना फक्त सध्याचा पगार पाहून चालत नाही. पेन्शनयोग्य वेतन, पात्र सेवेची वर्षे आणि लागू नियम, या तिन्ही गोष्टी पाहाव्या लागतात. EPS 2026 ने EPS 1995 ची जागा घेतल्याचा दावा केला जात आहे, पण तो अधिकृत अधिसूचनेतून पडताळल्याशिवाय निश्चित माहिती म्हणून मांडू नये.