इराण-अमेरिका तणावादरम्यान नेतान्याहूंचा गुप्त अबू धाबी दौरा, यूएई अध्यक्षांची भेट

मध्य पूर्वेतील राजकीय वातावरण आधीच तणावाचे असताना आणखी एक खळबळजनक घडामोड समोर आली आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील लष्करी तणावाकडे जगाचे लक्ष लागलेले असतानाच इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी अत्यंत गोपनीयतेत संयुक्त अरब अमिराती (यूएई) गाठल्याचे वृत्त आहे. अबू धाबीत त्यांनी यूएईचे राष्ट्राध्यक्ष शेख मोहम्मद बिन झायेद अल नाहयान यांची भेट घेऊन गंभीर मुद्द्यांवर चर्चा केल्याचा दावा आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांनी केला आहे. दोन्ही देशांच्या अधिकृत यंत्रणांनी या दौऱ्याला थेट दुजोरा दिलेला नाही, तरीही या गुप्त बैठकीमुळे आखाती देशांच्या राजकारणात मोठ्या हालचालींना वेग आला आहे.

नेतान्याहू विशेष विमानाने अबू धाबीत पोहोचले होते, असे वृत्त आहे. मध्य पूर्वेतील बहुतांश मुस्लिम देश इस्रायलला पारंपरिक शत्रू मानतात, पण यूएईने मात्र वेगळी वाट निवडली आहे. २०२० साली झालेल्या ऐतिहासिक अब्राहम करारात सहभागी होत यूएईने इस्रायलशी पूर्ण राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले होते. या करारानंतर दोन्ही देशांमधील व्यापार, तंत्रज्ञान आणि सुरक्षाविषयक भागीदारी झपाट्याने वाढली. सध्या इराणसोबत संभाव्य युद्धाचे सावट असताना यूएई वॉशिंग्टन आणि जेरुसलेम या दोन्ही प्रमुख केंद्रांशी आपले सुरक्षा संबंध अधिक भक्कम करण्याचा प्रयत्न करत आहे.

नेतान्याहू यांच्या या ताज्या गुप्त दौऱ्याला आणखी एका वादाची किनार आहे. इस्रायली वृत्तपत्र हाआरेत्झने असा दावा केला होता की, ७ ऑक्टोबर २०२३ रोजी हमासने इस्रायलवर केलेल्या भीषण हल्ल्याच्या सुमारे १० दिवस आधी यूएईच्या राष्ट्राध्यक्षांनी स्वतः नेतान्याहू यांना मोठ्या लष्करी कारवाईची आगाऊ कल्पना दिली होती. हा इशारा वेळेत मिळूनही तो इस्रायली सुरक्षा यंत्रणांपर्यंत पोहोचवला गेला नाही, असा आरोप या वृत्तात करण्यात आला होता. पंतप्रधान नेतान्याहू यांनी मात्र हा दावा साफ फेटाळला आहे. हे वृत्त पूर्णपणे खोटे आणि दिशाभूल करणारे असल्याचे सांगत त्यांनी संबंधित वृत्तपत्रावर कायदेशीर कारवाईचा इशारा दिला आहे. पण इस्रायलमध्ये आगामी काळात निवडणुका होणार असल्याने तिथल्या विरोधी पक्षांनी या मुद्द्यावरून नेतान्याहू यांना घेरण्यास सुरुवात केली आहे. ही सुरक्षेतील मोठी चूक असल्याचे सांगत विरोधी पक्षनेते नेतान्याहू यांच्या नेतृत्वावर आणि धोरणांवर प्रश्न उपस्थित करत आहेत.

नेतान्याहू आणि शेख मोहम्मद बिन झायेद यांच्यातील ही पहिलीच गुप्त भेट नाही. यापूर्वीही या दोन नेत्यांमध्ये बंद दाराआड अनेक बैठका झाल्याची माहिती आहे. याच वर्षी २६ मार्च रोजी ओमान सीमेजवळील अबू धाबीतील अल-ऐन या शहरात दोन्ही नेत्यांची भेट झाली होती. त्यावेळी सुरुवातीला यूएईने ही भेट नाकारली होती, पण नंतर मे महिन्यात इस्रायली पंतप्रधान कार्यालयाने या गुप्त दौऱ्याला दुजोरा दिला होता.

इराणची वाढती आक्रमकता आणि प्रादेशिक तणाव लक्षात घेता यूएई आणि इस्रायल यांच्यातील हे पडद्यामागचे सहकार्य महत्त्वाचे मानले जाते. अब्राहम कराराने अरब जगतात इस्रायलशी संबंध जोडण्याचा एक नवा अध्याय सुरू केला होता. आजच्या बदलत्या भू-राजकीय समीकरणांत यूएई हा असा देश आहे जो अमेरिकेसोबतच इस्रायलशीही थेट संवाद साधू शकतो. त्यामुळे इराणची नजर अमेरिकेवर खिळलेली असतानाच नेतान्याहू यांनी घेतलेली ही गुप्त भेट पुढील काळात मध्य पूर्वेतील सुरक्षेची नवी समीकरणे ठरवू शकते.