दिवाळीच्या तोंडावर सोने-चांदी स्वस्त; चांदी दोन लाखांच्या खाली, सोन्यातही मोठी घट

दिवाळी आणि लग्नसराईचा हंगाम काही दिवसांवर आलेला असतानाच सोने-चांदीच्या बाजारातून ग्राहकांना दिलासा देणारी बातमी आली आहे. गेल्या काही आठवड्यांपासून सतत वर जाणाऱ्या किमती अचानक खाली आल्या आहेत. चांदीचा भाव 2 लाख रुपयांच्या खाली गेला आहे आणि सोन्याच्या दरातही मोठी कपात झाली आहे. सोने-चांदी घेण्याचं स्वप्न पाहणाऱ्या मध्यमवर्गीय आणि सर्वसामान्य ग्राहकांसाठी ही चांगली संधी ठरत आहे. हे दर नेमके का पडले आणि पुढे आणखी स्वस्त होणार की पुन्हा तेजी येणार, हे पाहूया.

इंडियन बुलियन अँड ज्वेलर्स असोसिएशन (IBJA) आणि मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) च्या आकडेवारीनुसार, भारतीय बाजारात आणि जागतिक पातळीवर मौल्यवान धातूंच्या किमतीत मोठी उलथापालथ दिसत आहे.

आधी सोन्याकडे पाहू. IBJA च्या आकडेवारीनुसार 30 सप्टेंबर रोजी 24 कॅरेट सोन्याचा भाव प्रति 10 ग्रॅम 1,47,888 रुपये होता. 23 ऑक्टोबर रोजी तो 1,41,670 रुपयांवर आला. म्हणजे अवघ्या 24 दिवसांत 24 कॅरेट सोने 6,258 रुपयांनी स्वस्त झाले. याच काळात 22 कॅरेट सोने 1,35,915 रुपयांवरून 1,29,566 रुपये प्रति 10 ग्रॅमवर आले, म्हणजे 6,349 रुपयांची घट झाली. MCX वर सोन्याचे वायदा भाव दबावाखाली असून ते प्रति 10 ग्रॅम सुमारे 1,41,994 रुपयांच्या आसपास बंद झाले. सोने आपल्या उच्चांकी पातळीपासून जवळपास 50,000 रुपयांनी खाली आले आहे.

चांदीची घसरण सोन्यापेक्षा जास्त आहे. 30 सप्टेंबर रोजी एक किलो चांदीचा भाव 2,20,435 रुपये होता, तो 23 ऑक्टोबरपर्यंत 1,94,415 रुपयांवर आला. म्हणजे एका महिन्यात चांदी प्रति किलो तब्बल 26,020 रुपयांनी स्वस्त झाली. भांडी, नाणी आणि इतर वस्तू घेणाऱ्यांना यामुळे मोठा दिलासा मिळाला आहे. ऑगस्ट महिन्यातील 2,48,800 रुपयांच्या उच्चांकी पातळीवरून चांदी जवळपास 56,000 रुपयांनी कोसळली आहे. MCX वरही चांदीचे वायदा भाव दोन लाखांच्या खाली व्यवहार करत आहेत.

या घसरणीमागे एकच कारण नाही, तर अनेक आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत घटक आहेत. अमेरिकेच्या मध्यवर्ती बँकेच्या (Fed) धोरणांचा थेट परिणाम सोने-चांदीच्या बाजारावर होतो. अमेरिकेत व्याजदर उंच राहिले, तर नियमित व्याज न देणाऱ्या सोन्यासारख्या गुंतवणुकीचं आकर्षण कमी होतं. या अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार इतर पर्यायांकडे वळत आहेत.

अमेरिकन ट्रेजरी बॉन्डवरील परतावा (Yield) वाढला आहे आणि अमेरिकन डॉलर मजबूत झाला आहे. बॉन्ड मार्केटमधून चांगला परतावा मिळू लागला की सुरक्षित गुंतवणूक मानल्या जाणाऱ्या सोन्यातून गुंतवणूकदार पैसे काढून घेतात, आणि सोने-चांदीच्या किमतींवर मोठा दबाव येतो.

मध्य-पूर्व आशियातील (Middle East) नव्याने वाढलेला तणाव आणि कच्च्या तेलाच्या (Brent Crude) वाढत्या किमतींमुळे महागाईची चिंता पुन्हा वाढली आहे. महागाई आटोक्यात ठेवण्यासाठी मध्यवर्ती बँका कठोर पावले उचलतात, आणि त्याचा सोन्याच्या किमतींवर थेट उलटा परिणाम होतो.

तंत्रज्ञान क्षेत्रात, विशेषतः AI कंपन्यांच्या शेअर्समधून मोठ्या प्रमाणात पैसा बाहेर पडत आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तेऐवजी इतर वित्तीय साधनांकडे लक्ष देत आहेत, आणि त्याचा बाजाराच्या एकूण सेंटिमेंटवर परिणाम झाला आहे. शिवाय गेल्या काही महिन्यांत सोने-चांदीने विक्रमी उच्चांक गाठला होता. 2025 मध्ये चांदीच्या किमतीत तब्बल 170 टक्क्यांची वाढ झाली होती. इतक्या वरच्या पातळीनंतर गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणावर प्रॉफिट बुकिंग सुरू केलं आणि बाजारात जोरदार विक्री दिसली.

एक विरोधाभासही आहे. प्रत्यक्ष किमती आणि वायदा बाजारात घसरण होत असताना सोन्याच्या एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्समध्ये (ETF) चित्र वेगळं आहे. ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार जगभरातील प्रमुख गोल्ड ETF मध्ये सलग 14 व्या आठवड्यात सोन्याची आवक सुरूच आहे. बाजारातील तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकालीन गुंतवणूकदार भू-राजकीय धोके आणि चलनाची क्रयशक्ती कमी होण्यापासून बचावासाठी ETF च्या माध्यमातून सातत्याने सोने जमा करत आहेत. त्यामुळे सोन्याची मोठी पडझड रोखण्यास मदत झाली आहे.

पुढे काय, याबाबत तज्ज्ञांचे अंदाज संमिश्र आहेत. चांदीचा वापर फक्त दागिन्यांसाठी नाही, तर सोलर पॅनेल्स आणि इलेक्ट्रॉनिक्ससारख्या औद्योगिक क्षेत्रातही मोठ्या प्रमाणावर होतो. मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्रातील मंदीचा परिणाम चांदीच्या मागणीवर होतो, आणि औद्योगिक मागणी सुधारली तर चांदीचे दर पुन्हा उसळू शकतात. जगभरातील विविध देशांच्या मध्यवर्ती बँका अजूनही तिजोरीत सोने साठवत आहेत, त्यामुळे सोन्याच्या किमतींना मजबूत आधार मिळाला आहे.

विश्लेषकांच्या मते, महागाई दीर्घकाळ टिकली तर मध्यवर्ती बँका व्याजदर कपात करायला उशीर करू शकतात, आणि त्यामुळे सोन्यावर काही काळ दबाव राहू शकतो. मात्र आर्थिक मंदी किंवा अनिश्चितता वाढली, तर सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोन्याची चमक पुन्हा वाढेल.

धनत्रयोदशी आणि दिवाळीला सोने-चांदी घेणं आपल्या संस्कृतीचा भाग आहे, आणि लग्नसराई जवळ असल्याने मागणी कायम आहे. इंडिया बुलियन अँड ज्वेलर्स असोसिएशनच्या मते, मागच्या वर्षीच्या तुलनेत यंदा ग्राहकांना चांगला परतावा मिळाला आहे आणि सणामुळे बाजारात उत्साह आहे. खरेदी करताना काही गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात. फक्त दागिने किंवा बार घेण्याऐवजी गोल्ड ETF किंवा सॉवरेन गोल्ड बॉन्डचाही (SGB, उपलब्ध असल्यास) विचार करता येईल. दागिने घेताना मेकिंग चार्ज, जीएसटी आणि हॉलमार्क शुल्काची खात्री करून घ्या. दागिने विकताना मेकिंग चार्जचे पैसे परत मिळत नाहीत. किमती आणखी खाली जातील किंवा वर जातील, या अंदाजावर सगळी पुंजी एकदम गुंतवणं योग्य नाही. गरज आणि बजेटनुसार टप्प्याटप्प्याने खरेदी करणं नेहमीच फायद्याचं ठरतं.