धनत्रयोदशी 2026: पूजेचा मुहूर्त संध्याकाळी 7:08 ते 8:16, साहित्य, पद्धत आणि कथा

दिवाळीची सुरुवात धनत्रयोदशीने होते. हिंदू धर्मात या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी भगवान धन्वंतरी, माता लक्ष्मी आणि कुबेर यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. धनत्रयोदशीला सोने, चांदी, भांडी आणि झाडू खरेदी करणे शुभ मानले जाते. विधीपूर्वक पूजा केली तर घरात सुख, समृद्धी आणि आरोग्य नांदते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.

आधी मुहूर्त पाहू. पंचांगाच्या माहितीनुसार धनत्रयोदशी 2026 च्या पूजेचा मुहूर्त संध्याकाळी 7:08 ते 8:16 असा आहे. म्हणजेच पूजेसाठी 1 तास 8 मिनिटे मिळतात. यमदीपदानाची वेळ संध्याकाळी 6 ते 7 अशी सांगितली आहे.

पूजेसाठी साहित्य आधीच जमवून ठेवणे महत्त्वाचे आहे. त्यात कमळाच्या 21 बिया, 5 प्रकारचे मणी किंवा रत्न, 5 सुपाऱ्या आणि लक्ष्मी-गणेशाची नाणी लागतात. हळद, कुंकू, चंदन आणि अक्षता लागतात. फुले, हार, तुळशीची पाने आणि विड्याची पाने लागतात. अगरबत्ती, धूप, कापूर आणि दिवे लागतात. नारळ, दही, मध आणि मिठाई लागते. गंगाजल, तूप आणि काजळही लागते. त्याशिवाय चुडा किंवा बांगड्या आणि इतर पूजासाहित्य वापरले जाते. घरच्या परंपरेनुसार आणि जे उपलब्ध आहे त्यानुसार या साहित्यात बदल करता येतो.

पूजेसाठी संध्याकाळी आधी घर स्वच्छ करावे आणि मग तयारी करावी. घरात एखादी स्वच्छ जागा निवडून तिथे देवतांची स्थापना करावी. धार्मिक परंपरेनुसार कुबेर, भगवान धन्वंतरी आणि माता लक्ष्मी यांची पूजा केली जाते.

पूजेच्या ठिकाणी तुपाचा दिवा लावावा. कुबेराला पांढऱ्या रंगाची मिठाई आणि भगवान धन्वंतरींना पिवळ्या रंगाची मिठाई अर्पण करावी. फुले, अक्षता, चंदन आणि धूप अर्पण करून पूजा करावी. कुबेराच्या पूजेच्या वेळी "ॐ ह्रीं कुबेराय नमः" या मंत्राचा जप करावा आणि भगवान धन्वंतरींचे स्तोत्र म्हणावे. शेवटी भगवान गणेश आणि माता लक्ष्मी यांची पूजा करून मिठाईचा नैवेद्य दाखवावा.

या दिवशी यमराजाच्या नावाने दिवा लावण्याचीही परंपरा आहे. त्याला यमदीपदान म्हणतात. धार्मिक मान्यतेनुसार यमदीपदान केल्याने अकाली मृत्यूची भीती दूर राहते. त्यासाठी मातीचा चौमुखी दिवा घ्यावा. पाटावर किंवा स्वच्छ जागी स्वस्तिक काढून दिव्याला कुंकू लावावे. त्यावर अक्षता आणि फुले वाहावीत. दिव्यात थोडी साखर आणि 1 रुपयाचे नाणे ठेवण्याची परंपरा आहे. मग हा दिवा घराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ ठेवावा. पारंपरिक पद्धतीने दिव्याची ज्योत दक्षिण दिशेला ठेवली जाते.

या सणामागची पौराणिक कथाही सांगितली जाते. एकदा भगवान विष्णू माता लक्ष्मीसोबत पृथ्वीवर आले. त्यांनी लक्ष्मीला एका ठिकाणी थांबायला सांगितले, पण लक्ष्मीने त्यांची आज्ञा पाळली नाही. वाटेत तिने शेतातली मोहरीची फुले घेतली आणि ऊस खाल्ला. म्हणून विष्णूंनी तिला 12 वर्षे एका शेतकऱ्याच्या घरी राहण्याचा शाप दिला.

त्या काळात लक्ष्मीच्या कृपेने शेतकऱ्याच्या घरात धनधान्य आणि समृद्धी आली. 12 वर्षांनंतर विष्णू लक्ष्मीला परत न्यायला आले, तेव्हा शेतकऱ्याला तिला सोडावेसे वाटत नव्हते. अखेर लक्ष्मीने त्याला धनत्रयोदशीच्या दिवशी घर स्वच्छ करून दिवे लावायला आणि पूजा करायला सांगितले. तेव्हापासून या दिवशी लक्ष्मीपूजेची परंपरा सुरू झाली, अशी धार्मिक कथा सांगितली जाते.