दिवाळीच्या रात्री घराच्या मुख्य दारात दिवा लावण्याची प्रथा आणि तिच्यामागच्या मान्यता

दरवर्षी देशभरात दिवाळी साजरी केली जाते. या सणाच्या रात्री घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर दिवा लावण्याची प्रथा आहे. हा दिवा देवी लक्ष्मीचे स्वागत करण्याचे, नकारात्मक ऊर्जा आत येऊ न देण्याचे आणि घरात सुख-समृद्धी आणण्याचे सर्वात महत्त्वाचे प्रतीक मानला जातो.

हिंदू धर्म आणि वास्तुशास्त्रानुसार प्रवेशद्वार हे घराचे संरक्षक वर्तुळ आणि ऊर्जेचे मुख्य केंद्र समजले जाते. म्हणूनच दिवाळीच्या रात्री नेमका याच जागी दिवा का लावतात, त्यामागच्या मान्यता काय आहेत, ते पाहूया.

पहिली मान्यता देवी लक्ष्मीच्या स्वागताची आहे. संपत्तीची देवी माता लक्ष्मी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारातून आत येते, असे सांगितले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार दिवाळीच्या रात्री देवी लक्ष्मी पृथ्वीवर अवतरते. तिचे आपल्या घरात स्वागत व्हावे, यासाठी त्या रात्री दिवा लावला जातो. मुख्य प्रवेशद्वारावर दिवा लावल्याने शुभ परिणाम मिळतात, असेही मानले जाते.

दुसरी मान्यता नकारात्मक ऊर्जेपासून संरक्षणाची आहे. दिवाळीच्या रात्री मुख्य प्रवेशद्वारावर दिवा लावला, तर घरात नकारात्मक ऊर्जा शिरत नाही, असे मानले जाते. शिवाय घराचे दृष्ट आणि गरिबीपासून रक्षण होते, असेही सांगितले जाते. ही प्रथा अत्यंत शुभ आणि फलदायी समजली जाते. तिच्यामुळे घरात सकारात्मक ऊर्जेचा प्रवाह वाढतो आणि वास्तुदोष शांत होतात, अशीही मान्यता आहे.

तिसरी मान्यता संकटांपासून रक्षणाशी जोडलेली आहे. दिवाळीच्या काळात दारावर मोहरीच्या किंवा तिळाच्या तेलाने भरलेला दिवा लावणे हे यमराजांप्रति आदराचे प्रतीक मानले जाते. कुटुंबाचे अकाली मृत्यू आणि संकटांपासून रक्षण व्हावे, यासाठी केलेली ही एक प्रार्थना आहे.

दिवा लावताना काही गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, असे सांगितले जाते. घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर तिळाच्या किंवा मोहरीच्या तेलाने भरलेला दिवा लावणे शुभ मानले जाते. हा दिवा थेट जमिनीवर ठेवू नये. त्याच्या खाली नेहमी फुलांच्या पाकळ्या किंवा तांदूळ (अक्षत) ठेवावेत.

मुख्य दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना, म्हणजे उजवीकडे आणि डावीकडे, प्रत्येकी एक दिवा ठेवावा. दिव्याची ज्योत उत्तर किंवा पूर्व दिशेकडे तोंड करून असेल, तर ते सर्वात शुभ मानले जाते.

थोडक्यात, दिवाळीच्या रात्री मुख्य दारावर लावलेला दिवा हा लक्ष्मीच्या स्वागताचा, घराच्या संरक्षणाचा आणि सुख-समृद्धीच्या इच्छेचा प्रतीक म्हणून पाहिला जातो. प्रवेशद्वार हे घराचे संरक्षक वर्तुळ आणि ऊर्जेचे मुख्य केंद्र असल्यामुळे ही प्रथा त्याच जागी पाळली जाते.