मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन: तामिळनाडूतून 1300 किमी प्रवास करून ठाण्यात बसला 1405 टनी स्टील पूल
भिवंडीतील दिवे-अंजुर गावात नाशिक हायवेवर महाराष्ट्रातील पहिला स्टील ब्रिज उभारण्यात आला, तो थेट तामिळनाडूतून आणला गेला.
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पात महाराष्ट्रातील एक मोठा आणि आव्हानात्मक टप्पा नुकताच पूर्ण झाला आहे. या हायस्पीड रेल्वे कॉरिडोरसाठी राज्यातील पहिला स्टील ब्रिज यशस्वीपणे उभारण्यात आला असून, हा पूल ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडीजवळच्या दिवे-अंजुर गावात नाशिक हायवे म्हणजेच NH-3 वर बसवण्यात आला आहे. 100 मीटर लांबीच्या या महाकाय स्टील ब्रिजचे एकूण वजन 1,405 मेट्रिक टन इतके आहे.
या पुलाबाबतची सगळ्यात लक्षवेधी गोष्ट म्हणजे तो जागेपासून तब्बल 1,300 किलोमीटर दूर असलेल्या तामिळनाडूतील त्रिची इथल्या वर्कशॉपमध्ये तयार करण्यात आला होता. तिथून विशेष ट्रेलरच्या मदतीने टप्प्याटप्प्याने हा पूल महाराष्ट्रात आणला गेला. इथे आल्यावर सगळे भाग एकत्र जोडून संपूर्ण स्ट्रक्चर उभे करण्यात आले आणि नंतर ते मूळ जागी बसवण्यात आले. भारतातील गुंतागुंतीचे आणि मोठे स्टील स्ट्रक्चर तयार करणे, त्याची वाहतूक करणे आणि प्रत्यक्ष जागेवर उभारणे या तांत्रिक क्षमतेचे हे एक चांगले उदाहरण मानले जात आहे.
पूल तयार करताना कटिंग, ड्रिलिंग, वेल्डिंग आणि पेंटिंगचे काम ठरलेल्या डिझाइन, ड्रॉईंग आणि तांत्रिक मानकांनुसार अगदी काटेकोरपणे पार पाडण्यात आले. वापरलेल्या स्टीलच्या प्रत्येक बॅचची अल्ट्रासोनिक टेस्टिंग (UT) करण्यात आली. या कामात सहभागी सगळे वेल्डर आणि सुपरवायझर आंतरराष्ट्रीय वेल्डिंग तज्ज्ञांकडून प्रमाणित होते. हा प्रकल्प भारताची स्वतःची तांत्रिक आणि उत्पादन क्षमता दाखवतो आणि 'मेक इन इंडिया'च्या दृष्टीने एक महत्त्वाचे उदाहरण ठरला आहे.
प्रत्यक्ष जागेवर 100 मीटर लांबीचा हा पूल जमिनीपासून सुमारे 17.5 मीटर उंचीवर तात्पुरत्या ट्रेस्टलवर जोडण्यात आला. यासाठी 22 स्किड अरेंजमेंट आणि तब्बल 54,076 टॉर-शिअर टाईप हाय स्ट्रेंथ बोल्ट (TTHSB) वापरण्यात आले. पुलाची मजबुती आणि दीर्घकाळ टिकाऊपणासाठी C5 प्रोटेक्टिव्ह पेंटिंग सिस्टीम वापरण्यात आली असून कंपन नियंत्रित करण्यासाठी इलास्टोमेरिक बेअरिंग बसवण्यात आले आहेत.
पूल त्याच्या अंतिम जागी बसवण्यासाठी स्वयंचलित यंत्रणा वापरण्यात आली. यासाठी 150-150 मेट्रिक टन क्षमतेचे दोन हॉलो जॅक आणि आधीच ताण दिलेले मॅकॅलॉय बार वापरण्यात आले. NH-3 या राष्ट्रीय महामार्गावरून जाणाऱ्या नागरिकांना आणि वाहनांना कमीत कमी त्रास व्हावा म्हणून रात्रीच्या वेळी हायवेवर ट्रॅफिक ब्लॉक घेऊन हे अवघड काम पूर्ण करण्यात आले.
साधारणपणे महामार्ग, एक्सप्रेसवे, मोठ्या नद्या आणि रेल्वे लाईनच्या वर जिथे लांब स्पॅनची गरज असते, तिथे प्रामुख्याने स्टील ब्रिज वापरले जातात. या पुलाची लांबी 100 मीटर, उंची 14 मीटर आणि रुंदी 14 मीटर आहे, तर मुख्य पुलाचे वजन 1,405 मेट्रिक टन आहे.
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन कॉरिडोरमध्ये एकूण 28 स्टील ब्रिज तयार होणार आहेत. त्यापैकी आतापर्यंत 16 पुलांचे काम पूर्ण झाले असून, महाराष्ट्रात बसवण्यात आलेला हा पहिलाच स्टील ब्रिज आहे.
