पांढऱ्या सोन्यावर संकटाची छाया: अमरावतीत विक्रमी पेरणीनंतरही कापूस उत्पादक चिंतेत

कापूस हे शेतकऱ्यांसाठी केवळ एक पीक नाही. वर्षभराच्या कष्टांची आणि आशेची ती पांढरी पावती आहे. गेल्या वर्षी कापसाला चांगला भाव मिळाला होता. त्यामुळे अमरावती जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी मोठ्या अपेक्षेने यंदा कापसाची विक्रमी पेरणी केली. पण यंदा पावसाने पाठ फिरवली आणि या 'पांढऱ्या सोन्या'वर संकटाची काळी छाया पडली आहे.

७ ऑक्टोबर रोजी जागतिक कापूस दिन साजरा केला जातो. या दिवसाच्या पार्श्वभूमीवर जिल्ह्यातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर उत्साहाऐवजी चिंतेच्या रेषा स्पष्ट दिसत आहेत. एकीकडे जगभर हा दिवस साजरा होत असताना, इथल्या शेतकऱ्यांना मात्र आपल्या पिकाची काळजी लागली आहे.

मागच्या हंगामातील चांगल्या दरामुळे शेतकऱ्यांना काहीसा दिलासा मिळाला होता. म्हणूनच त्यांचा कल कापसाकडे वाढला आणि यंदा जिल्ह्यात कापसाची मोठ्या प्रमाणावर पेरणी झाली. सुरुवातीला पिकाची स्थिती समाधानकारक दिसत होती. मात्र कापसाला आवश्यक असलेला पाऊस अनियमित राहिला आणि पावसाची मोठी तूट निर्माण झाली. त्यामुळे पिकाच्या वाढीवर आणि अपेक्षित उत्पादनावर परिणाम होण्याची भीती शेतकऱ्यांना वाटत आहे. म्हणजेच भाव तर मिळाला, पण आता उत्पादनाची चिंता शेतकऱ्यांच्या मनात घर करून आहे.

कापूस हे पाचही खंडांतील ७५ हून अधिक देशांत घेतले जाणारे आणि जगभर व्यापार होणारे महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार देण्यासोबतच लाखो कुटुंबांच्या रोजगाराचे ते साधन आहे. शेतकऱ्यांपासून जिनिंग-प्रेसिंग उद्योग, वाहतूक आणि वस्त्रोद्योगापर्यंत मोठी रोजगारसाखळी या पिकाशी जोडलेली आहे. कापूस उत्पादनाशी लाखो शेतकरी कुटुंबे जोडलेली आहेत.

जागतिक कापूस दिनाची संकल्पना बेनिन, बुर्किना फासो, चाड आणि माली या 'कॉटन-४' देशांच्या पुढाकाराने पुढे आली. ७ ऑक्टोबर २०१९ रोजी जागतिक व्यापार संघटनेने पहिल्यांदा हा दिवस साजरा केला. त्यानंतर संयुक्त राष्ट्र महासभेने २०२१ मध्ये ७ ऑक्टोबर हा दिवस अधिकृतपणे जागतिक कापूस दिन म्हणून जाहीर केला.

कापूस उत्पादनातून शेतकऱ्यांना आर्थिक स्थैर्य मिळावे, उत्पादन टिकाऊ व्हावे आणि विकसनशील देशांतील कापूस उत्पादकांना सक्षम करता यावे, या उद्देशाने हा दिवस साजरा केला जातो. पण या उद्दिष्टांची खरी पूर्तता तेव्हाच होईल, जेव्हा कापूस उत्पादकाला हमीचा बाजार, योग्य दर, उत्पादन खर्चाला साजेसा मोबदला आणि नैसर्गिक संकटात प्रभावी मदत मिळेल.