अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव रुबियो भारतात; मुंबई आणि जामनगर दौऱ्याचे केंद्र

अमेरिकेचे परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो १७ ते २२ ऑक्टोबर या काळात भारत आणि मध्य आशियाच्या दौऱ्यावर आहेत. या वर्षातला हा त्यांचा भारताचा दुसरा दौरा आहे, त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीच्या दृष्टीने या भेटीला मोठे महत्त्व आले आहे. भारत आणि अमेरिका यांच्यातले सामरिक आणि आर्थिक संबंध दिवसेंदिवस अधिक भक्कम होत आहेत, याच पार्श्वभूमीवर हा दौरा होत आहे.

रुबियो फक्त धोरणात्मक चर्चा करणार नाहीत. भारत आणि अमेरिकेतील व्यापारी करार प्रत्यक्षात उतरवण्यासाठी ते एका मोठ्या व्यापारी शिष्टमंडळाचे नेतृत्वही करत आहेत. या शिष्टमंडळात २०० हून अधिक अव्वल अमेरिकी उद्योजक आणि व्यावसायिक नेते आहेत. हे शिष्टमंडळ मध्य आशिया आणि भारतात अब्जावधी डॉलरच्या नव्या गुंतवणुकीची पायाभरणी करत आहे.

दौऱ्याची सुरुवात रुबियो यांनी उझबेकिस्तानमधून केली. तिथल्या ऐतिहासिक समरकंद शहरात झालेल्या 'C5+1' मंत्रीस्तरीय परिषदेत ते सहभागी झाले. उझबेकिस्तान, कझाकस्तान, ताजिकिस्तान, तुर्कमेनिस्तान आणि किर्गिझ प्रजासत्ताक या देशांशी सामरिक सहकार्य वाढवणे, प्रादेशिक सुरक्षितता मजबूत करणे आणि आर्थिक विकासाच्या नव्या संधी निर्माण करणे, हा अमेरिकेचा या मंचामागचा मुख्य हेतू आहे.

मध्य आशियातल्या चर्चेनंतर रुबियो भारतात येत आहेत. या दौऱ्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे नवी दिल्लीतल्या राजकीय बैठकांसोबतच त्यांचे मुख्य लक्ष मुंबई आणि जामनगर या दोन प्रमुख आर्थिक व औद्योगिक शहरांवर असणार आहे. मुत्सद्दी वर्तुळात या रणनीतीची जोरदार चर्चा सुरू आहे.

मुंबई ही भारताची आर्थिक राजधानी आणि आर्थिक सेवांचे केंद्र आहे. जागतिक बँकिंग, भांडवली बाजार, व्हेन्चर कॅपिटल आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातल्या मोठ्या गुंतवणुकीचे निर्णय मुंबईतूनच होतात. सोबत आलेल्या २०० हून अधिक उद्योजकांच्या शिष्टमंडळासह रुबियो मुंबईत भारतीय उद्योगपती आणि मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांशी (CEOs) थेट संवाद साधणार आहेत. भारत-अमेरिका द्विपक्षीय व्यापार वाढवणे, तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण आणि पायाभूत सुविधांमध्ये अमेरिकी भांडवल आणणे, हा मुंबई भेटीचा मुख्य अजेंडा आहे.

गुजरातमधल्या जामनगरची निवड मात्र अनेकांना थक्क करणारी ठरली आहे. जामनगर हे भारतातलेच नव्हे, तर जगातले सर्वात मोठे पेट्रोकेमिकल आणि रिफायनिंग कॉम्प्लेक्स म्हणून ओळखले जाते. जागतिक ऊर्जा बाजारातल्या घडामोडी, हरित ऊर्जा तंत्रज्ञान (Green Energy) आणि हायड्रोजन इंधनाच्या भविष्यातल्या गरजा पाहता जामनगरला मोठे धोरणात्मक महत्त्व आहे.

अमेरिका आणि भारत यांच्यातली ऊर्जा भागीदारी (US-India Energy Dialogue) आता पारंपरिक तेलाच्या पलीकडे जाऊन नवीकरणीय ऊर्जा आणि क्लीन एनर्जी टेककडे वळत आहे. जामनगरमधल्या मोठ्या ऊर्जा प्रकल्पांना भेट देऊन रुबियो आणि त्यांचे शिष्टमंडळ ऊर्जा क्षेत्रातले सहकार्य वाढवणे, पुरवठा साखळी (Supply Chain) अधिक मजबूत करणे आणि भविष्यातल्या ऊर्जा सुरक्षेवर सखोल चर्चा करणार आहे.

जागतिक अर्थव्यवस्थेतली उलथापालथ, इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातली सुरक्षाविषयक आव्हाने आणि जागतिक पुरवठा साखळीतले बदल या पार्श्वभूमीवर हा दौरा वेळेवर होत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. या दौऱ्यामुळे दोन्ही देशांतल्या व्यापारी करारांना नवा वेग मिळेल आणि धोरणात्मक भागीदारी आणखी बळकट होईल, असा विश्वास तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. प्रत्यक्ष उद्योगांच्या केंद्रांना भेट देऊन अमेरिकेने भारतासोबतच्या आर्थिक संबंधांना नवी दिशा देण्याचा स्पष्ट संकेत दिला आहे.