ऑनलाइन व्यवहारात सावध राहा, डिजिटल फसवणूक टाळता येते: पुणे पोलीस अधिकारी

पुणे, 30 ऑक्टोबर 2026: ऑनलाइन व्यासपीठे वापरताना काळजी घेतली आणि संशयास्पद व्यवहाराची तातडीने तक्रार केली, तर अनेक डिजिटल आणि आर्थिक फसवणुकी नागरिकांना टाळता येतात, असे पुणे पोलीस दलातील एका अधिकाऱ्याने सांगितले. पर्वती येथील यशवंतराव चव्हाण लॉ कॉलेजमध्ये बजाज फायनान्स लिमिटेड (BFL) तर्फे आयोजित सायबर सुरक्षा जनजागृती कार्यक्रमात ते बोलत होते.

'नॉकआउट डिजिटल फ्रॉड' नावाचा हा कार्यक्रम लोकांमध्ये आर्थिक आणि सायबर सुरक्षेबद्दल जागरूकता वाढवण्याच्या बजाज फायनान्सच्या सुरू असलेल्या प्रयत्नांचा भाग म्हणून घेण्यात आला. बजाज फायनान्स लिमिटेड ही बजाज फिनसर्व्हची घटक कंपनी असून देशातील सर्वात मोठ्या खासगी क्षेत्रातील बिगर बँकिंग वित्तीय कंपन्यांपैकी (NBFC) एक आहे.

कार्यक्रमात फिशिंग, फसवे ट्रेडिंग अॅप, धोकादायक APK फाइल, नोकरी आणि व्हिसाच्या नावाखाली होणारी फसवणूक, पार्ट-टाइम नोकरीच्या नावाने होणारी फसवणूक, OTP फसवणूक, बनावट कर्जाच्या ऑफर, गुंतवणुकीतील फसवणूक, डिजिटल अरेस्ट घोटाळे आणि सोशल मीडिया व मेसेजिंग प्लॅटफॉर्मवरून फिरणाऱ्या फसव्या लिंक अशा सर्वसाधारण सायबर धोक्यांवर भर देण्यात आला. वैयक्तिक आणि बँकिंग माहिती सुरक्षित ठेवणे किती महत्त्वाचे आहे हे तज्ज्ञांनी अधोरेखित केले आणि ऑनलाइन व्यवहार करताना काळजी घेण्याचे आवाहन नागरिकांना केले.

पर्वती सायबर सेल, पुणे येथील सायबर पोलीस अधिकारी प्रसाद पोद्दार यांनी 'क्लिक करण्यापूर्वी विचार करा' (Think Before You Click) हे तत्त्व पाळण्यास सांगितले. अनोळखी लिंक, कॉल आणि मेसेजला उत्तर देण्यापूर्वी त्यांची खातरजमा करून घ्यावी, असे ते म्हणाले.

"सायबर फसवणूक ही वाढती सामाजिक समस्या आहे आणि डिजिटल व्यासपीठे वापरताना लोकांनी सावध राहिले पाहिजे. वैयक्तिक माहिती निष्काळजीपणे शेअर केली तर त्याचा फायदा फसवणूक करणारे घेऊ शकतात. 'गोल्डन अवर' अतिशय महत्त्वाचा आहे. फसवणूक झालेल्यांनी पहिल्या तासाच्या आत 1930 वर कॉल करून तक्रार केली, तर गेलेले पैसे परत मिळण्याची 90 टक्के शक्यता असते. लक्षात ठेवा, पहिली 60 मिनिटे निर्णायक असतात," असे त्यांनी सांगितले.

ग्राहकांना आर्थिक फसवणुकीपासून वाचवणे हे कंपनीसाठी प्राधान्याचे काम राहिले आहे, असे बजाज फायनान्सच्या प्रवक्त्याने सांगितले. "डिजिटल आणि सोशल मीडिया व्यासपीठांवरील नियमित सूचना तसेच समाजापर्यंत पोहोचणारे कार्यक्रम यांच्या माध्यमातून सायबर धोक्यांबद्दल जागरूकता वाढवण्याचा आणि नागरिकांना सतर्क व सायबर सुरक्षित राहण्यासाठी सक्षम करण्याचा आम्ही प्रयत्न करतो," असे प्रवक्त्याने सांगितले.

बजाज फायनान्स लिमिटेडने मागील आर्थिक वर्षात देशाच्या विविध भागांत 100 पेक्षा जास्त कार्यशाळा घेतल्या. हा उपक्रम रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या NBFC साठीच्या फ्रॉड रिस्क मॅनेजमेंट मार्गदर्शक तत्त्वांशी सुसंगत असून डिजिटल सुरक्षेबद्दल जनजागृती वाढवणे हा त्याचा उद्देश आहे.

आर्थिक संस्था आणि त्यांचे कर्मचारी असल्याचे भासवून ग्राहकांना फसवणारी बनावट सोशल मीडिया खाती, व्हाट्सऐप ग्रुप आणि फसव्या वेबसाइट यांच्याद्वारे होणाऱ्या फसवणुकीचाही कार्यक्रमात उल्लेख झाला.

कार्यक्रमाला यशवंतराव चव्हाण लॉ कॉलेजचे प्राचार्य नितीन चलवाडी, निवृत्त ACP सर्जेराव बाबर, बजाज फायनान्स लिमिटेडचे युवराज मोरे, प्राध्यापक आणि विद्यार्थी उपस्थित होते.

नागरिकांनी OTP, पासवर्ड किंवा बँकिंग तपशील कोणालाही देऊ नयेत, तसेच सायबर फसवणुकीचा संशय आल्यास तातडीने राष्ट्रीय सायबर क्राइम हेल्पलाइन 1930 वर कॉल करावा किंवा राष्ट्रीय सायबर क्राइम रिपोर्टिंग पोर्टलवर तक्रार नोंदवावी, असा सल्ला देण्यात आला आहे. वेळेत तक्रार केली तर फसव्या व्यवहारांना गोठवण्यासाठी यंत्रणांना कारवाई सुरू करता येते आणि गेलेले पैसे परत मिळण्याची शक्यता वाढते.